ความหมายDefinitionกฎไตรลักษณ์ · tilakkhaṇaกฎที่ควบคุมทุกปัจจุบัน เพื่อบังคับให้สรรพสัตว์ประกอบเหตุใหม่อันก่อวิบากส่งผลต่อไปในอนาคต พระอาจารย์สอนว่าไตรลักษณ์ในที่นี้คือลักษณะ 3 อย่างที่ครอบงำสรรพสัตว์อยู่ ได้แก่ กุสลาธัมมา อกุสลาธัมมา และอัพยากตาธัมมา (ส่วนอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา นั้นเป็นสิ่งที่พิจารณาในสังขตธรรม)
ในทุกขณะของชีวิต ธรรมชาติทั้งสามฝ่ายนี้ชิงช่วงชิงกันตลอดเวลาภายในใจเรา ฝ่ายใดชิงได้ก็เป็นเจ้าเรือนแห่งใจ แล้วชี้นำความรู้สึกนึกคิดไปตามฝ่ายนั้น แม้กุศลชิงได้แล้ว อกุศลก็ยังพยายามชิงคืนอยู่เสมอ
ท่านสอนว่า “กฎแห่งกรรมเราเลือกไม่ได้ ต้องรับสภาพอย่างเดียว แต่กฎไตรลักษณ์เราเลือกได้ว่าจะดำรงอยู่ในระบบใด” เพราะกฎไตรลักษณ์จะบังคับให้เราเลือกข้างว่าจะร่วมมือกับกุศล อกุศล หรืออัพยากตะ ในทุก ๆ ปัจจุบันขณะ หน้าที่ของเราจึงมีเพียงการมีสติรู้ทันแล้วเลือกข้าง “เมื่อเข้าใจสิ่งนี้ชัดเจน ชีวิตเราจะมีสติดำรงอยู่ในแต่ละปัจจุบันอย่างมีความหมายและมีเป้าหมายชัดเจน หากไม่รู้ ชีวิตก็จะสะเปะสะปะวุ่นวายไปหมด”The law that governs every present moment, compelling beings to make fresh causes whose fruit falls due in time to come. Pra Ajarn teaches that the three characteristics meant here are the three that hold sway over all beings — the wholesome, the unwholesome, and the neutral (while impermanence, suffering, and not-self are what one contemplates in conditioned things).
At every moment of life these three contend with one another without pause inside our own heart. Whichever seizes it becomes master of the house and steers our thoughts and feelings to its own ends; and even once the wholesome has taken hold, the unwholesome keeps trying to seize it back.
As he puts it: “the law of kamma we cannot choose — we can only accept it; but with the law of the three characteristics we can choose which system we will live in.” This law compels us to take a side in each present moment — to side with the wholesome, the unwholesome, or the neutral. Our whole task is to have the mindfulness to catch it happening, and choose. “Understand this clearly and life is lived mindfully in each present moment, with meaning and a clear aim; without it, life is scattered and in disarray.”