ความหมายDefinitionขันติธรรม · khantiความอดทนอันเป็นประธานแห่งศีลและสมาธิ พระอาจารย์แยกไว้สองแบบ คือขันติธรรมของนักสร้างบารมี ซึ่งอดทนต่ออกุศลเพื่อดำรงอยู่ในกุศล ประกอบด้วยปัญญาและมีเป้าหมายพัฒนาชัดเจน ต่างจากการอดทนต่อวิบากกรรมอย่างจำใจซึ่งไม่มีเป้าหมายใด เมื่อความทุกข์บีบคั้นจนหงุดหงิด ท้อแท้ สิ้นหวัง ฟุ้งซ่าน หากไม่มีขันติธรรมยันเอาไว้ ก็จะละทิ้งกุศลธรรมทั้งปวงไปเสีย ท่านจึงกล่าวว่ากุศลธรรมทั้งปวงย่อมเจริญได้เพราะขันติเท่านั้นThe patience that presides over virtue and concentration. Pra Ajarn distinguishes two kinds: the patience of one building the perfections — bearing with the unwholesome in order to remain in the wholesome, carried by wisdom and a clear aim to grow — as against merely gritting one's teeth through karmic result with no purpose in it at all. When suffering presses in as irritation, discouragement, despair, or restlessness, with no patience holding the line a person lets go of every wholesome quality. Hence his saying: all wholesome qualities grow by patience alone.