คำสอน · พระอาจารย์สุรพงค์Teaching · Pra Ajarn Suraphong

ทุเรียนลูกเดียวกัน ทำไมบางคนชอบบางคนเกลียดThe Same Durian: Why One Person Loves It and Another Hates It

วันจันทร์ที่ 9 กุมภาพันธ์ 2569Monday, 9 February 2026อ่าน ~19 นาที~10 min readฟังต้นฉบับบน YouTubeListen on YouTube

ขนาดตัวอักษรText size

พระอาจารย์สุรพงค์ยกตัวอย่างทุเรียนเพื่อชี้ว่าความยินดียินร้ายเป็นคุณสมบัติของใจผู้รับรู้ ไม่ใช่คุณสมบัติของวัตถุ บางคนชอบกินทุเรียน บางคนเฉยๆ บางคนยินร้าย ทั้งที่เป็นทุเรียนลูกเดียวกัน พร้อมสอนหลักกำหนดรู้กายเวทนาจิตธรรม ตำแหน่งศูนย์กลางกายฐานที่ 7 และการหลอมรวมเป็นองค์พระธรรมกายแก้วอย่างละเอียดPhra Ajarn Suraphong uses the example of durian to show that liking and disliking are properties of the perceiving mind, not of the object itself — the same durian can delight one person and repel another. He teaches the four foundations of mindfulness, the seventh base at the center of the body, and a detailed visualization of merging with the crystal Dhammakaya.

ทำไมต้องปฏิบัติธรรม

การปฏิบัติมีความจำเป็นและสำคัญต่อทุกๆ ชีวิตอย่างยิ่ง เพราะเราอยู่ภายใต้การควบคุมของธรรมชาติ 3 ฝ่าย ซึ่งมีแต่ระบบเท่านั้นที่จะให้คุณให้ประโยชน์ ให้ความถูกต้องดีงาม ให้ความเข้าใจ ให้ความสำเร็จสมปรารถนาแก่เราได้ ธรรมชาติฝ่ายอื่นล้วนไม่ให้คุณไม่ให้ประโยชน์ใดๆ เลย หนำซ้ำยังก่อทุกข์โทษหากเป็น ในการที่เราจะดำรงอยู่กับธรรมชาติอันเป็นกุศลนั้น เราจำเป็นต้องเรียนรู้ทำความเข้าใจและฝึกฝนกับการดำรงอยู่กับระบบกุศลธรรม

หลักกำหนดรู้กาย เวทนา จิต ธรรม

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสสอนไว้ว่า ภิกษุทั้งหลายเธอพึงชัดในกาย เวทนา จิต และธรรม เพื่อขจัดความยินดียินร้ายของโลกให้สงบไป ความยินดียินร้ายนี้เป็นประเด็นให้อกุศลใช้ชี้นำให้เกิดความโลภและความขัดเคืองความโกรธความอาฆาตพยาบาท พระองค์จึงให้เราดำรงอยู่ในอุเบกขาธรรม คือใจเป็นกลางๆ ไม่ต้องยินดียินร้ายกับสิ่งใด การกำหนดคือการหมายไว้ การระบุเจาะจง ระบุตรงไหนหมายไว้ตรงนั้น ใจจะถูกใส่ไว้ตรงนั้น เรียกว่าการใส่ใจ เมื่อเราใส่ใจลงไปแล้วก็เข้าไปรู้ ดวงรู้คือดวงจะตั้งขึ้นในใจเท่านั้น ไม่ว่ากุศลหรืออกุศลหรือเกิดที่อื่นไม่ได้ เกิดได้ที่เดียวคือที่ใจ เมื่อเราเข้าไปรับรู้ดวงรู้คือดวงสติตั้งขึ้น ดวงสตินี้เป็นดวงกุศลธรรม มีลักษณะเป็นดวงกลมใสสว่าง ที่ชื่อว่าสตินี้จะเกิดพร้อมกับจิตอันเป็นกุศลเท่านั้น

เวทนาคือเซ็นเซอร์ จิตคือเสียงในหัว ธรรมคืออารมณ์

ในการกำหนดรู้จิตและธรรมนั้น จิตเป็นผู้รู้แจ้งใน จิตจะแสดงเสียงแห่งความคิดหรือเสียงในหัว ส่วนธรรมนี้เป็นอารมณ์ของจิต เราเรียกรวมๆ ว่าอารมณ์ความรู้สึกนึกคิดทั้งหลาย ธรรมชาติที่ชิงช่วงชิงมาเป็นเจ้าเรือนก็จะเอากาย เวทนา จิต ธรรมของเขามาซ้อนที่กาย เวทนา จิต ธรรมของเรา ความรู้สึกนึกคิดของเราก็จะเกิดขึ้นที่ใจ เป็นเครื่องรู้ของเรา ใจรู้อย่างไรเราก็รู้อย่างนั้น ในขณะที่ใจรับรู้ นอกจากจะเป็นเครื่องรู้แล้ว ใจยังเป็นเหมือนเครื่องปั่นไฟ คือเครื่องผลิตพลังงาน กุศลเข้าสิงเป็นเจ้าเรือน ใจก็จะเหนี่ยวนำเอาบุญให้ไหลผ่านเข้ามา หากอกุศลสามารถชิงช่วงชิงเป็นเจ้าเรือนได้ ก็จะนำเอาบาปเข้ามาเป็นมลทินผ่านเข้ามาในใจ ในส่วนของเวทนานั้นเป็นเหมือนเซ็นเซอร์ ธรรมชาติใดที่เป็นเจ้าเรือนเข้ามาสิง เซ็นเซอร์นี้ก็จะรับรู้แล้วส่งสัญญาณว่าสุขหรือทุกข์หรือไม่สุขไม่ทุกข์

ทุเรียนลูกเดียวกัน ทำไมบางคนชอบบางคนเกลียด

ในส่วนของใจจะรับรู้สัญญาณของโลกภายนอกผ่านตา หู จมูก ลิ้น กาย ความรู้สึกที่ปรากฏขึ้นที่ตาหูจมูกลิ้นกายนั้นจะเป็นรูป รส กลิ่น เสียงทั้งหลาย แล้วมาสรุปที่ใจคือความดีใจเสียใจความยินดีพอใจทั้งหลาย รูป รส กลิ่น เสียง สัมผัสเป็นเพียงสภาวะที่ปรากฏขึ้นผ่านตาหูจมูกลิ้นกายเท่านั้น ส่วนของใจก็จะเป็นยินดียินร้าย บทสรุปอยู่ที่ใจ ไม่ใช่วัตถุ **บางคนมีความยินดีที่ได้กินทุเรียน แต่บางคนเฉยๆ แต่บางคนยินร้าย ไม่ได้อยู่ที่วัตถุกาม ไม่ได้อยู่ที่รูปรสกลิ่นเสียง อยู่ที่ใจ มีความยินดียินร้ายมั้ยนี่นะ** ท่านจึงให้ขจัดความยินดียินร้าย เพราะมันเกิดแต่ใจ เมื่อมันปรากฏก็สรุปอยู่ที่ใจ เราก็แค่กำหนดวางใจเป็นกลางๆ ไม่ให้เรายินดียินร้าย อร่อยก็วางใจเป็นกลางๆ ไม่อร่อยก็วางใจเป็นกลางๆ สวยหรือขี้เหร่ก็วางใจเป็นกลางๆ ไพเราะหรือไม่ไพเราะก็วางใจเป็นกลางๆ ไม่ต้องตื่นเต้นกับสิ่งกระตุ้นเร้าทั้งหลาย จะเป็นกลางๆ อร่อยก็รู้ว่าอร่อย ไม่อร่อยก็รู้ว่าไม่อร่อย แต่อย่าไปดีใจเสียใจกับมันมาก ถ้ายินดีกับมันมากมันก็บังคับเราได้

ผลของอุเบกขาธรรม

การที่เราดำรงอยู่กับอุเบกขาธรรมทำให้ตัตรมัชฌัตตตาเจตสิกสามารถเหนี่ยวนำพลังงานอันบริสุทธิ์คือบุญให้ไหลผ่านเข้ามาในกลางความสว่างของดวงเจตสิกดวงนี้ ทำให้เราสามารถวางใจเป็นกลางๆ ไม่หวั่นไหวไปกับสิ่งกระตุ้นเราได้ และก็จะมีผลต่อเจตสิกซึ่งเป็นกายปัสสัทธิและจิตปัสสัทธิ ทำให้กายกับใจของเรานั้นสงบ ละเอียดอ่อนละมุนละไม เบาสบาย รวมถึงความคล่องแคล่วไม่หนัก กายก็ไม่หนักใจก็ไม่หนัก ไม่ต้องยินดียินร้าย

ศูนย์กลางกายฐานที่ 7 และการภาวนาสัมมาอะระหัง

เราอาจใช้บริกรรมภาวนาช่วยในการกำหนด ครูบาอาจารย์ของเราท่านสอนให้เรากำหนดรู้ด้วย ซึ่งเป็นตำแหน่งสำคัญมาก เพราะเป็นประตูที่มุ่งตรงต่อหนทางพระนิพพาน ซึ่งพระเดชพระคุณหลวงปู่ได้ค้นพบตำแหน่งนี้แล้วได้พิสูจน์ซ้ำแล้วซ้ำอีก ชัดเจนว่าตำแหน่งนี้เป็นประตูที่มุ่งสู่พระนิพพาน เป็นเส้นทางสายกลางภายในหรือมัชฌิมาปฏิปทา เราเอาใจมาวางที่ศูนย์กลางกายฐานที่ 7 แล้วภาวนา สัมมาอะระหัง สัมมาอะระหัง ด้วยจิตสำนึกลึกๆ ที่ละเอียด คำว่าสัมมาอะระหังนี้เป็นเนมิตกนาม คือชื่อที่เรียกตามคุณสมบัติ หมายถึงพระผู้ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบปฏิบัติอันเป็นไปเพื่อไกลจากกิเลสเครื่องเศร้าหมองทั้งปวง เมื่อเราเอ่ยนามท่าน เพราะรูปนามเป็นของคู่กัน สภาวะรูปก็ปรากฏขึ้นตรงนั้น

ลักษณะองค์พระธรรมกายแก้ว

เมื่อท่านปรากฏขึ้น ท่านไม่ปรากฏขึ้นเปล่าๆ ท่านปรากฏขึ้นพร้อมกับภารกิจเพื่อเอาธาตุธรรมของเราไปกลั่นให้สะอาดให้บริสุทธิ์ ขจัดมลทินเครื่องเศร้าหมองให้มลายหายสิ้น ไม่เพียงแค่นั้นท่านยังขยายซ้อนออกหุ้มกายเนื้อกายมนุษย์ของเรา ลักษณะของท่านเป็นธรรมกายแก้ว สว่างไสวใสสะอาดบริสุทธิ์ ประทับอยู่ภายในที่เต็มรอบหน้าตักท่าน เราจะกำหนดเป็นดวงแก้วก็ได้ กำหนดเป็นองค์พระก็ได้ หรือกำหนดเป็นดวงธรรมเป็นกายธรรมก็ได้เหมือนกัน อันไหนที่ทำให้ง่ายเราก็เลือกอย่างนั้น ท่านเป็นพระรัตนตรัยภายในตัวเรา เป็นผู้ดูแลระบบกุศลธรรม เราเอ่ยนามท่านก็จะปรากฏขึ้นทันที นั่นคือตัวตนที่แท้จริงของเรา ความปรารถนาของท่านคือปรารถนาให้เรากับท่านเป็นเอกภาพเดียวกัน

หลอมรวมกายเป็นองค์พระ

เมื่อเป็นเช่นนี้เราก็หลอมรวมเรากับท่านให้เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน โดยการสวมความรู้สึกว่าเราเป็นองค์พระ องค์พระเป็นตัวเรา ทั้งเนื้อทั้งตัวเราตั้งแต่ศีรษะ ใบหน้า แก้ม บ่า ไหล่ แขน ลำตัวของเราตลอดถึงปลายเท้าเป็นองค์แก้ว ศีรษะเราก็เป็นองค์พระธรรมกายแก้วมีเกตุดอกบัวตูมใสแวววาวสว่างไสว ใบหน้าเราก็เป็นพระพักตร์ของพระธรรมกายแก้ว หลับตาพริ้มๆ มีพระพักตร์ที่แย้มละไม บ่าแขนทั้งสองข้างของเราก็ล้วนเป็นองค์พระธรรมกายแก้วที่สว่างไสวใสเย็นสะอาดบริสุทธิ์ หน้าอกท้องท้องน้อยหลังของเราก็ล้วนเป็นองค์พระธรรมกายแก้ว สะโพกต้นขาหัวเข่าแข้งน่องฝ่าเท้าหลังเท้าของเราก็ล้วนเป็นองค์พระธรรมกายแก้วที่ใสแวววาวสว่างไสว เราค่อยกำหนดรู้ไปทีละส่วนทีละส่วน **การเข้าถึงพระธรรมกายนั้น พระเดชพระคุณหลวงพ่อเคยกล่าวว่าจะว่าง่ายก็ง่าย จะว่ายากก็ยาก ง่ายเพราะรู้และเข้าใจว่าใจเป็นทาสสำเร็จ กำหนดเช่นไรก็เป็นเช่นนั้น และพระธรรมกายท่านก็มีอยู่แล้วภายในตัวเรา ท่านเป็นตัวตนที่แท้จริงของเรา รับรู้ได้แค่ไหนเราก็เอาแค่นั้นไปก่อน รับรู้ได้ 1% 2% 5% 10% 20% 30% ได้แค่ไหนก็เอาแค่นั้นไปก่อน**

หยุดในหยุด นิ่งในนิ่ง

หลังจากนั้นเราก็หลอมรวมใจกับใจท่านให้เป็นเอกภาพเดียวกัน พระธรรมกายท่านอยู่ในกลางตัวเรา ท่านเจริญสมาบัติ กำหนดใจหยุดใจนิ่ง ท่านทำอย่างไรเราก็ทำอย่างนั้น กำหนดใจเราให้หยุดให้นิ่งนุ่มเบาสบาย หยุดในหยุดนิ่งในนิ่งให้เบาสบาย ใสๆ เย็นๆ องค์พระท่านซ้อนจากจุดเล็กสายกลางตัวขยาย หลอมรวมกับกายมนุษย์ของเรา รวมใจหยุดรวมใจนิ่ง นุ่มซ้อนลงไปที่กลางตัวกลางใจกลางองค์พระ หยุดในหยุดนิ่งในนิ่ง นุ่มเบาสบาย ใสๆ เย็นๆ สะอาดบริสุทธิ์สว่างไสว ไม่ไปซ้ายไม่ไปขวาไม่ไปหน้าไม่ไปหลังไม่ไปบนไม่ไปล่าง แต่เข้าไปในกลางของกลาง ส่งจิตส่งใจเรามุ่งตรงต่อหนทางพระนิพพาน จะปรากฏใสสว่างในกลางของพระนิพพาน กลางของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกพระองค์ พระปัจเจกพุทธเจ้าทั้งหลาย และพระอรหันต์เจ้าทั้งปวง

พระพุทธเจ้ายังคงดูแลช่วยเหลือแม้ปรินิพพานแล้ว

พระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้าทั้งหลาย และพระอรหันต์เจ้าทั้งปวงนี้ แม้ท่านจะเสด็จดับขันธ์ปรินิพพานไปนานแล้วก็ตาม ท่านไปแล้วท่านก็ไม่ได้ไปหลับ ท่านสถิตในอายตนนิพพาน ยังคงดูแลช่วยเหลือผู้คนและสรรพสัตว์อยู่ตลอดเวลา โดยท่านจะเอาสรรพสิ่งของท่านดูแลปกครอง ไม่ให้พญามารเอามัจจุมารมาถอดกาย หากสรรพสัตว์ทั้งหลายไม่ได้ท่านดูแล ก็ไม่รอดพ้นจากเงื้อมือพญามารได้เลย จะเอามัจจุมารมาจับกายเอาไปจองจำในอัตภาพของสัตว์นรกอสุรกายสัตว์เดรัจฉาน แต่มีท่านคอยคุ้มครองดูแลช่วยเหลือ โดยเฉพาะสรรพสัตว์เหล่าใดที่ตั้งอยู่ในกุศลธรรมหรือตั้งอยู่ในคุณงามความดี กระแสธารแห่งบุญจากส่วนลึกๆ ของพระนิพพานก็จะไหลผ่านเข้ามาแก้ไขช่วยเหลือสรรพสัตว์ พระรัตนตรัยจะปรากฏสว่างไสวในกลางของสรรพสัตว์ผู้ตั้งอยู่ในคุณงามความดี

เจริญเมตตาธรรม

ในทุกๆ วัน เมื่อเราเสร็จจากภารกิจหน้าที่การงานแล้ว ชำระร่างกายเสร็จแล้วก็มาชำระใจโดยการปฏิบัติธรรมดำรงอยู่ใน เมื่อได้เกื้อกูลประโยชน์แก่ตัวเราแล้ว เราก็จะมั่นประกอบเหตุเพื่อเกื้อกูลประโยชน์แก่ชาวโลกและสรรพสัตว์ทั้งหลาย โดยการเจริญ ธรรมนี้เป็นเครื่องมือที่จะใช้สำหรับผู้มีบุญมากเกื้อกูลประโยชน์แก่ผู้มีบุญน้อยได้ เพียงแค่กำหนดถึงเมตตาธรรม ให้ความรักให้ความปรารถนาดี เหมือนมารดาที่มีความรักและความปรารถนาดีต่อบุตรน้อยๆ ของตน เอาดวงจิตดวงนี้ตั้งขึ้นในใจเรา แล้วเล็งแลไปสู่บุคคลและสรรพสัตว์ทั้งหลาย ขอสรรพสัตว์ทั้งหลายจงพ้นทุกข์มีความสุขทั่วหน้า

แผ่ขยายเมตตาธรรมและอุทิศส่วนบุญ

เมตตาธรรมซึ่งเป็นดวงกลมใสสว่างก็ตั้งขึ้นที่ใจเรา พร้อมกับเหนี่ยวนำเอาพลังงานบริสุทธิ์คือบุญให้ไหลผ่านเข้ามา แสงสว่างเมตตาธรรมก็ส่องสว่างกลั่นผู้คนสรรพสัตว์สรรพสิ่งทั้งปวง แล้วแผ่ขยายใจที่เปลี่ยนด้วยเมตตาธรรมนี้ออกไปครอบคลุมบ้านเรือนที่พักอาศัยของเรา ขยายไปสู่เพื่อนบ้าน หมู่บ้าน ตำบล อำเภอ จังหวัด ประเทศ นานาประเทศ จนครอบคลุมทั้งโลกให้เป็นโลกแก้วที่สว่างไสวใสเย็นสะอาดบริสุทธิ์ ขอชาวโลกและสรรพสัตว์จงพ้นทุกข์มีความสุขทั่วหน้า ทั้งภุมมเทวา รุกขเทวา อากาสเทวา ชาวสวรรค์ทุกชั้นฟ้า พรหมและอรูปพรหม รวมถึงสัตว์นรก อสุรกาย สัตว์เดรัจฉาน แล้วแผ่ขยายต่อไปสู่บรรยากาศของจักรวาล ครอบคลุมดวงดาวน้อยใหญ่นับล้านดวง ขยายไปสู่หมื่นโลกธาตุแสนโกฏิจักรวาลอนันตจักรวาล เมตตาธรรมยังกลั่นทุกอณูของสิ่งแวดล้อมทั้งดินน้ำอากาศฟ้าภูเขาท้องทะเลมหาสมุทร ต้นไม้ใบหญ้า ตึกรามบ้านช่อง ให้เหมาะสมแก่การดำรงอยู่อาศัยของผู้คนและสรรพสัตว์ กระแสธารแห่งบุญก็ยังคงพรั่งพรูผุดผ่านเข้ามาในกลางความสว่างของเมตตาธรรมอย่างต่อเนื่อง จึงอุทิศส่วนแห่งบุญนี้ให้แก่ผู้คนและสรรพสัตว์ รวมถึงบรรพบุรุษหมู่ญาติ พ่อแม่พี่น้องปู่ย่าตายาย ลุงป้าน้าอา ครูบาอาจารย์ผู้อุปการคุณทั้งหลาย รวมถึงเทวาที่คอยช่วยเหลือ ผู้เลี้ยงผู้รักษาสรรพสัตว์ที่เราเคยล่วงเกิน****ทั้งหลาย ให้ซึ่งกันและกันและได้รับส่วนแห่งบุญนี้โดยทั่วหน้ากัน

หลอมรวมกับพระรัตนตรัยและอธิษฐานจิตตั้งผังสำเร็จ

เมื่ออุทิศส่วนแห่งบุญเรียบร้อยแล้ว เราก็มากำหนดใจนิ่งๆ อยู่กับกระแสธารแห่งบุญที่ยังคงพรั่งพรูผุดผ่านในกลางตัวกลางใจเราอย่างต่อเนื่อง หยุดในหยุดนิ่งในนิ่งไปในกลางความสว่างของบุญญาธาตุ ในกลางความสุขกลาง รวมใจหยุดรวมใจนิ่งในกลางของพระรัตนตรัย กลางของพุทธรัตนะ ธรรมรัตนะ สังฆรัตนะ กลางของมหาปูชนียาจารย์ หยุดนิ่งไปในกลางกายธรรมสุดละเอียดของพระเดชพระคุณหลวงปู่ หลวงพ่อ และคุณยายอาจารย์ ใจเป็นทาสสำเร็จ กำหนดเช่นไรก็เป็นเช่นนั้น เมื่อเราลึกถึงท่าน เราจะปรากฏใสสว่างในกลางท่าน ท่านจะปรากฏใสสว่างในกลางตัวเรา อีกทั้งเราและท่านจะปรากฏสว่างในกลางของพระนิพพาน กลางของผู้รู้ผู้มีอานุภาพอันไม่มีประมาณ เราก็จะได้อาศัยช่วงเวลาอันเป็นอุดมมงคลนี้มากราบขอพรท่าน อธิษฐานจิตตั้งให้ติดไปในกลางดวงบุญอันสว่างไสวนี้ ให้ตลอดเส้นทางการสร้างบารมีของเราจงเปลี่ยนไปด้วยความรู้คู่ความสุขและความบริสุทธิ์ ทั้งความสำเร็จสมปรารถนาในทุกสิ่งที่ถูกต้องดีงาม ปิดท้ายด้วยบทสวดสัพเพพุทธาฯ อุทิศอานุภาพแห่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกพระองค์ให้สมความปรารถนาทุกประการ

Why We Practice

Meditation practice is necessary and vital for every life, because we live continuously under the control of three natures, and only system can give us true benefit, rightness and goodness, and understanding, and fulfillment. Every other nature gives no benefit at all — worse, an unwholesome nature actively causes harm. To abide with the wholesome nature, we must learn, understand, and train ourselves to remain within the wholesome system.

The Foundation: Knowing Body, Feeling, Mind, and Dhamma

The Buddha taught: "Monks, you should clearly discern body, feeling, mind, and , to calm the delight and aversion of the world." This delight and aversion is exactly what uses to lead us into greed, irritation, anger, and vengeful ill will. That is why the Buddha teaches us to abide in equanimity — a mind that stays neutral, neither delighting in nor resisting anything. "Determining" means fixing and pointing at something specific; wherever we point, the mind is placed there — this is called "paying attention." Once we've paid attention, we go in to know, and the sphere of arises — but only ever in the mind. Whether wholesome, unwholesome, or neutral, a state can arise nowhere else but in the mind. Once we perceive the sphere of mindfulness arising, we find it is a sphere of wholesomeness, bright, clear, and round; the called mindfulness only ever arises together with a wholesome mind.

Feeling as Sensor, Mind as Inner Voice, Dhamma as Mood

Regarding mind and dhamma: mind is the knower of existence, expressing itself as the voice of thought, the voice in our head; dhamma is the mood of the mind — together we simply call this "mood" or "feelings and thoughts." Whichever nature seizes possession overlays its own body-feeling-mind-dhamma onto ours, and our thoughts arise at the mind, our instrument of knowing — whatever the mind knows, we take as our own. Besides being our instrument of knowing, the mind also functions like a generator — a machine that produces energy. When a wholesome nature possesses the mind, it draws merit in to flow through. When an unwholesome nature seizes possession, it draws demerit in as defilement flowing into the mind. Feeling functions like a sensor: whichever nature has taken possession, this sensor detects it and signals whether the result is pleasant, unpleasant, or neutral.

The Same Durian: Why One Loves It, Another Hates It

The mind perceives signals from the outside world through the eye, ear, nose, tongue, and body. What appears at these five sense doors is simply form, taste, smell, and sound — and these converge at the mind as delight, distress, and every kind of like or dislike. Form, taste, smell, sound, and touch are merely states appearing through the five sense doors; it's at the mind that delight or aversion arises. The conclusion rests at the mind — not in the object. **Some people delight in eating durian, while others feel nothing, and still others find it repulsive. It has nothing to do with the sensual object itself, nothing to do with the form, taste, smell, or sound — it rests in the mind. Is there delight or aversion there? That is the question.** We are therefore taught to remove delight and aversion, because they arise only from the mind; wherever they appear, the verdict is settled at the mind. We simply set the mind to neutrality, without delight or aversion. Tasty: stay neutral. Not tasty: stay neutral. Beautiful or ugly: stay neutral. Pleasant-sounding or not: stay neutral — no need to get excited by any stimulus. Stay neutral. Tasty, we know it's tasty; not tasty, we know it's not — but don't get too caught up in delight or distress over it. If we delight in something too much, it can control us.

The Fruit of Equanimity

Abiding in equanimity lets the mental factor of equanimity (tatramajjhattatā) draw pure energy, merit, to flow into the brightness at its center, enabling us to rest the mind in neutrality, unshaken by any stimulus. This also affects the mental factors of bodily and mental (passaddhi), calming body and mind, making them refined, gentle, soft, and light, agile rather than heavy — body not heavy, mind not heavy, no need for delight or aversion.

The Seventh Base at the Center of the Body and Reciting Sammā Arahaṃ

We may use mantra recitation to help our observation. Our teachers taught us to observe using at , a critically important point, the gateway leading straight toward nibbāna. The revered Grandmaster discovered this point and proved it again and again — clearly establishing it as the gateway leading to nibbāna, the inner middle path (majjhimā paṭipadā). We place the mind at this seventh base and recite: Sammā Arahaṃ, Sammā Arahaṃ, Sammā Arahaṃ, with a deep, refined inner awareness. This phrase is a name given according to quality, meaning "the one who practices well, practices rightly, practices in a way leading far from every defilement." When we utter his name, because name and form always pair together, the corresponding form appears at that very point.

The Form of the Crystal Dhammakaya

When he appears, he does not appear empty-handed; he appears together with his function, taking our elements to refine them into cleanliness and , dissolving every defilement completely. Beyond that, he expands and envelops our human physical body. His form is the crystal kaya image, radiant, clear, clean, pure, resting within a sphere of Dhamma that fills the entire lap. We may visualize him as a crystal sphere, or as the crystal image, or as a sphere of Dhamma, a Dhamma body — whichever makes it easiest for us, we choose that. He is the Triple Gem within us, the guardian of the wholesome system. The moment we utter his name, he appears at once — he is our true, authentic self. His wish is that we and he become one unity.

Merging the Body Into the Crystal Image

We merge with him into one unity by adopting the feeling that we are the crystal image, and the crystal image is us — our entire body, from the crown of the head, face, cheeks, shoulders, arms, and torso, down to the tips of the toes, all the radiant crystal Dhammakaya. The crown of our head becomes the crystal Dhammakaya crowned with a lotus-bud finial, shimmering and radiant; our face becomes his face, eyes gently closed with a faint, serene smile. Both shoulders and arms become the radiant, cool, clean, pure crystal Dhammakaya; chest, abdomen, lower belly, and back likewise; hips, thighs, knees, shins, calves, and the soles and backs of the feet, all the shimmering, radiant crystal Dhammakaya. We observe part by part, gradually. **As for reaching the Dhammakaya, the revered Luang Phor once said: it can be called easy, or it can be called hard. It is easy because we know and understand that the mind is a wish-fulfilling element — whatever we set it upon, that is what comes to be — and already exists within us; he is our true, authentic self. Whatever degree we can perceive him, we simply take that much for now — 1%, 2%, 5%, 10%, 20%, 30% — whatever we can perceive, we take that much for the time being.**

Stopping Within Stopping, Stilling Within Stillness

After that, we merge our mind with his mind into one unity. The Dhamma body dwells at the center of our being, abiding in absorption, mind stopped, mind stilled — whatever he does, we do the same. We gather the mind to stop, to still, soft and at ease, clear and cool. The crystal figure overlays from a tiny point at the very center, expanding, merging with our human body. We gather the mind, stopping, stilling, soft, settling at the center of the body, the center of the mind, the center of the crystal image — stopping within stopping, stilling within stillness, soft, at ease, clear, cool, clean, pure, radiant. Not left, not right, not forward, not back, not up, not down, but into the center of the center. We send the mind straight toward the path to nibbāna, and it appears bright at the center of nibbāna, at the center of every Buddha, every Silent Buddha, and every Arahant.

The Buddhas Continue to Watch Over Us Even After Parinibbāna

Though the Buddha, the Silent Buddhas, and all the Arahants passed into final nibbāna long ago, they did not simply go to sleep — they abide within the plane of nibbāna, and continue caring for and helping people and all beings at all times, guarding and protecting them so that Māra, the lord of death, cannot seize their bodies. Without their protection, beings could never escape the grip of Māra, who would seize the body and imprison it in the states of hell, asuras, or animals. But they continue to guard and help, especially those beings who abide in wholesome states and good conduct. A stream of merit from the depths of nibbāna flows through to help and correct beings; the Triple Gem appears radiant within the center of those who abide in goodness.

Radiating Loving-Kindness

Every day, once we finish our duties and wash the body clean, we cleanse the mind through the practice of . Having benefited ourselves, we resolve to act for the benefit of the world and all beings by developing . This loving-kindness is a tool for those with abundant merit to benefit those with less — simply by holding love and goodwill in mind, like a mother's love and goodwill for her own small child. We let that sphere of mind arise within us, then extend it toward all people and beings: may all beings be free from suffering and find happiness everywhere.

Expanding Loving-Kindness and Dedicating Merit

This bright, clear sphere of loving-kindness arises at our mind, drawing in pure energy, merit, to flow through. Its light purifies all people, beings, and things. We then expand this loving mind out to cover our home, our neighbors, our village, district, province, country, and other nations, until it covers the whole world, turning it into a crystal world, radiant, cool, clean, pure. May the people of the world and all beings — celestial beings of every realm, heavenly beings of every tier, the Brahma and formless-Brahma realms, and beings in hell, asuras, and animals — be free from suffering and find happiness everywhere. We then extend further to the atmosphere of the cosmos, covering countless stars, extending to ten thousand world-systems and infinite universes. This loving-kindness also purifies every particle of the environment, making it fit for peaceful habitation. The stream of merit continues pouring into the brightness of loving-kindness, and we dedicate this arising merit to all people and beings, to our ancestors and relatives — parents, siblings, grandparents, aunts and uncles — our teachers of great kindness, the devas who help us, those who raised and cared for us, and all beings we may have wronged, our **karmic counterparties**, that we may forgive one another and share equally in this merit.

Merging with the Triple Gem and Setting the Resolve

Once we have dedicated the merit, we settle the mind, still, within the stream of merit still pouring continuously into the center of our being, stopping within stopping, stilling within stillness, within the bright light of the merit-element, within happiness and purity. Gather the mind, still and centered, within the Triple Gem — the Buddha jewel, Dhamma jewel, Sangha jewel — and within the great masters, within the most refined Dhamma body of the revered Grandmaster, the Master, and the female teacher. The mind is a wish-fulfilling element: whatever we set it upon, that is what comes to be. As we recall them, we appear bright within them, and they appear bright within us; both we and they appear radiant within nibbāna, within the boundless power of the one who knows. We take this auspicious moment to pay homage and ask for their blessing, setting our resolve, fixed within this bright sphere of merit, so that our entire path of building perfections may unfold with knowledge, happiness, and purity, and success in all that is right and good. The session closes with the traditional Pali chant, dedicating the boundless power of every Buddha to bring these wishes to fulfillment.