คำสอน · พระอาจารย์สุรพงค์Teaching · Pra Ajarn Suraphong

บารมี 10 ทัศ: กระทรวงบริหารประเทศแห่งตัวเรา จากทานสู่อุเบกขาThe Ten Pāramīs: Ministries That Govern the Nation of the Self, from Generosity to Equanimity

วันอังคารที่ 21 เมษายน 2569Tuesday, 21 April 2026อ่าน ~29 นาที~18 min readฟังต้นฉบับบน YouTubeListen on YouTube

ขนาดตัวอักษรText size

ธรรมบรรยายภาคบ่ายในโครงการบวชบูชาธรรมหลวงพ่อ รุ่นที่ 12 พระอาจารย์อธิบายว่ามีสิ่งหนึ่งอยู่เบื้องหลังคอยชี้นำความคิดเรา และสอนบารมี 10 ทัศเป็นเหมือนกระทรวงที่บริหารประเทศแห่งตัวเรา ตั้งแต่ทานบารมีที่ต้องมีศีลเจือ ไปจนถึงวิริยะ ขันติ สัจจะ อธิษฐาน เมตตา และอุเบกขาบารมีอันเป็นบารมีสูงสุดที่ทำให้เจตสิกอื่นทำงานเต็มประสิทธิภาพIn this afternoon talk during the 12th ordination retreat, the teacher explains that something operates behind the scenes, guiding our thoughts, and teaches the Ten Pāramīs (perfections) as ministries governing the "nation" of the self — from the perfection of generosity, which needs precepts mixed in, through diligence, patience, truthfulness, resolution, loving-kindness, and finally equanimity, the highest pāramī that lets every other mental factor operate at full capacity.

เรามาอบรมครั้งนี้ พระอาจารย์ปรารถนาเพียงให้รู้ว่ามีสิ่งนี้อยู่เบื้องหลังคอยชี้นำเรา ถ้าเราตระหนักถึงสิ่งนี้ เขาจะบงการเราก็ยาก จะชี้นำให้เราไปทะเลาะกับคนนั้นคนนี้เราก็รู้ทัน

ไม่ใช่ทุกความคิดเป็นของเรา

แต่ก่อนเราคิดว่าทุกอย่างที่เกิดในใจเราก็ต้องเป็นเรา เป็นความคิดของเรา เป็นคำพูดของเรา ล้วนเป็นของเราทั้งสิ้น ความรู้สึกก็เป็นเรา ทุกความคิดก็ล้วนเป็นเรา แต่พอเรารู้ความจริง มันไม่ใช่เป็นเราเสมอไป มีธรรมชาติบางสิ่งพยายามยัดเยียดความคิดว่าเป็นของเรา เราก็ปฏิเสธไม่ได้เพราะมันเกิดในใจเรา แต่ก็มีบางครั้งที่เราไม่ได้คิด เรารู้ว่าเราไม่ได้คิด แต่เสียงก็ปรากฏขึ้นมา แม้เราจะพยายามปฏิเสธ เสียงนั้นก็ไม่หายไป คอยตื้อคอยชี้นำคอยบงการกดดันให้เราพูดทำในสิ่งที่ไม่ถูกต้อง ชวนเราทำนู่นทำนี่ให้เสียเวลา เสียการเสียงาน เสียอนาคต เมื่อเรารู้ว่ามันไม่ใช่เรา ก็จะคอยบอกเราว่าเมามาแล้ว เข้ามาแล้ว เราก็รู้สึกได้ถึงอารมณ์ บางครั้งบังคับเราโดยตรง บางครั้งก็ผ่านผู้อื่นมาบังคับเรา ผ่านโทรศัพท์ ผ่านสื่อต่างๆ เอาเรื่องนั้นเรื่องนี้มาเป็นประเด็นชี้นำบงการให้เราขุ่นข้องหมองใจ เอาความยินดียินร้ายมาเป็นประเด็นชี้นำให้เกิดความโลภความโกรธ โกรธคนนั้นคนนี้ไม่ได้ดั่งใจก็โทษไปทั่ว เพื่อเหนี่ยวนำบาปเข้ามาอย่างต่อเนื่อง

วางใจเป็นกลางๆ: ตรวจสอบว่าใครเป็นเจ้าเรือน

ให้เราวางใจเป็นกลางๆ วางใจเป็นอุเบกขา ฝึกที่จะวางใจเป็นกลาง หากเราวางใจเป็นกลางๆ ตัตรมัชฌัตตตาอันเป็นเจตสิกฝ่ายกุศลจะทำให้เรายังคงดำรงอยู่ในระบบกุศล เราจะบริบูรณ์พร้อมกับการวางใจเป็นกลางๆ ไม่ยินดียินร้าย ความรู้สึกนึกคิดของกุศลปรากฏขึ้น เราก็รู้ กุศลจะชี้บอกกระซิบบอกในใจเราคล้ายคิดเอง คอยแนะคอยนำคอยเตือนคอยสอนให้เราได้รู้ได้เข้าใจ ขอเพียงเราวางใจเป็นกลางๆ มีสติ อย่ายินดียินร้าย มีอะไรก็วางใจเป็นกลาง แล้วตรวจสอบดูว่าตอนนี้ใจเรารู้สึกอย่างไร สบายไหม ถ้าสบายใจแสดงว่ากุศลเป็นเจ้าเรือน แต่ถ้ารู้สึกอึดอัดกดดัน ตกอยู่ในสภาวะที่ต้องทนและทนได้ยาก แสดงว่าเป็นเจ้าเรือน ก็ไม่เป็นไร ขอเพียงเราวางใจเป็นกลางๆ บุญก็จะไหลผ่านเข้ามาขจัดมลทินให้เบาบางลง ค่อยๆ สบายใจขึ้น การดำรงอยู่กับกุศลนี้ให้เรามีศรัทธาในของกุศลธรรม ศรัทธาในสภาวะแห่งกุศลธรรมโดยการวางใจเป็นกลางๆ

กลไกของกุศล: ธรรมชาติ เครื่องมือ และพลังงาน

เจตสิกเป็นกลไกที่เราสามารถใช้ศึกษาถึงกลไกของกุศล มีกลไกอะไรบ้างที่จะช่วยเหลือเราได้ บุญไหลผ่านเข้ามาในดวงเจตสิกเหล่านี้จะเหนี่ยวนำบุญเข้ามา เราจึงจำเป็นต้องศึกษากลไกการทำงานของเจตสิกอันเป็นกุศลนี้ ธรรมชาติของกุศลเมื่อตั้งขึ้นแล้วจะใช้ธรรมเป็นเครื่องมือเพื่อเหนี่ยวนำพลังงาน เมื่อกุศลตั้งขึ้น ธรรมย่อมตั้งขึ้น มีลักษณะเป็นดวงกลมใสสว่าง เกิดขึ้นได้ที่เดียวคือที่ใจ เมื่อตั้งขึ้นแล้วก็จะเหนี่ยวนำบุญให้ไหลผ่านเข้ามาในกลางความสว่างแห่งธรรมนั้น เพียงแค่เรากำหนดถึงบุญ พลังงานกุศลก็ตั้งขึ้น ธรรมชาติเป็นกุศลก็ตั้งขึ้น ผู้ควบคุมคือธรรมชาติ เครื่องมือคือกุศลธรรม พลังงานคือผลของระบบที่เข้ามาขับเคลื่อนระบบกุศลธรรม ทำการปรับปรุงแก้ไขธาตุธรรมในตัวเราให้สะอาดบริสุทธิ์ ขจัดมลทินอันเป็นตัวก่อปัญหาอุปสรรค ทำความหลุดพ้นให้ทีละมิติ ทำให้สัดส่วนของกุศลเพิ่มขึ้น

บารมี 10 เป็นเหมือนกระทรวงบริหารประเทศแห่งตัวเรา

บารมีทั้ง 10 เป็นเหมือนกระทรวงที่จะบริหารประเทศให้เจริญ หากตัวเราเป็นประเทศ เราจึงต้องบริหารกระทรวงทั้ง 10 คือทานบารมี บารมี เนกขัมมะบารมี ปัญญาบารมี วิริยะบารมี สัจจะบารมี อธิษฐานบารมี บารมี และอุเบกขาบารมี บารมีเหล่านี้จะขับเคลื่อนชีวิตของเราให้มีแต่ความเจริญทั้งทางโลกและทางธรรมในวัฏสงสาร เป็นเครื่องสำคัญที่จะพัฒนาทั้งคุณธรรมและบุญญธาตุของเราให้มากขึ้น

ทานบารมีต้องมีศีลเจือ: อานิสงส์มากตามระดับศีล

เวลาจะถวายสังฆทานที่วัดใดก็ตาม ต้องสมาทานศีลก่อน เพราะทานถ้าเอาศีลมาเจือจะทำให้ทานนั้นมีมาก ถ้าใช้ศีล 5 ทานที่ถวายมีผลมากในระดับหนึ่ง ถ้าศีล 8 ก็มากขึ้นอีกระดับหนึ่ง ถ้าศีล 227 ไม่ต้องพูดถึง หลวงพ่อท่านบอกว่าพระทำบุญเท่ากำปั้นได้บุญเท่าภูเขา ฆราวาสทำบุญเท่าภูเขาได้บุญเท่าหัวแม่โป้ง ดังนั้นทานบารมีต้องเอาศีลมาเจือจึงจะได้อานิสงส์มาก

เนกขัมมะบารมี: ฐานของปัญญา

ศีลเป็นบาทฐานของเนกขัมมะ ศีลจะกลั่นจิตใจเราให้บริสุทธิ์ ทำความบริสุทธิ์หลุดพ้นไปสู่มิติภายในที่ละเอียด ทำให้การเจริญเนกขัมมะง่ายขึ้น เพราะศีลจะส่งไปมิติในละเอียดระดับหนึ่ง เนกขัมมะคือการหลุดออกจากกามเพื่อให้เข้าถึงพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์ได้ง่ายขึ้น เนกขัมมะจะนำพาเราหลุดพ้นจากมิติหยาบไปสู่มิติที่ละเอียด ด้วยความปรารถนาที่จะออกจากกาม ธรรมะก็เป็นดวงที่จะกลั่นให้บริสุทธิ์ ให้เราหลุดพ้นจากมิติแห่งกามอันหยาบนำไปสู่มิติที่ละเอียดได้ ยิ่งมิติละเอียดแค่ไหน ผู้รู้ผู้มีอานุภาพประจำมิตินั้นก็ยิ่งมีอานุภาพมากขึ้น เนกขัมมะจึงเป็นฐานของปัญญา เราจะมีปัญญาได้ต้องให้เนกขัมมะทำความหลุดพ้นเข้าไปสู่มิติที่ละเอียด จึงจะเข้าถึงผู้รู้ภายในที่มีความรู้มากขึ้นเรื่อยๆ ปัญญาเกิดจากผู้รู้ให้เรารู้เข้าใจแล้วเกิดวิสัยทัศน์ เกิดวิสัยทัศน์ก็เกิดแรงบันดาลใจอยากเปลี่ยนแปลงชีวิตให้ดีขึ้น

ปัญญาบารมีต้องมาก่อนวิริยบารมี: อุปมาฮิตเลอร์

ปัญญาบารมีต้องมาก่อนวิริยบารมี เราคงเคยได้ยินฮิตเลอร์พูดว่า คนที่ขยันแต่โง่ให้ฆ่าทิ้งให้หมด เหมือนสั่งลูกน้องทำความสะอาดพื้น เช็ดถูล้างข้างล่างจนสะอาดแล้ว เงยหน้าขึ้นเห็นข้างบนสกปรกเต็มไปหมด กวาดล้างเช็ดถูข้างล่างจนแห้งสนิทเรียบร้อยแล้ว จึงมาทำข้างบน ปัดกวาดฝุ่นเช็ดถู ฝุ่นละอองก็ตกลงมาให้ต้องทำซ้ำอีก ฮิตเลอร์เห็นแล้วโมโหขัดใจคนประเภทนี้ ดังนั้นปัญญาบารมีจึงต้องมาก่อนวิริยบารมี บารมีที่เราศึกษาต้องเรียงลำดับให้ถูก ทาน ศีล เนกขัมมะ ปัญญา วิริยะ ขันติ สัจจะ อธิษฐาน เมตตา อุเบกขา เพราะอันแรกจะเป็นพื้นฐานให้อันที่สอง อันที่สองเป็นพื้นฐานนำไปสู่ขั้นที่สาม ต่อเนื่องกันไปเหมือนบันไดที่ต้องเหยียบทีละขั้น

วิริยบารมี: ผู้มีอานุภาพคอยขจัดอุปสรรค

เครื่องบารมีทั้งหลายเป็นเครื่องขับเคลื่อนหมุนเวียนขวา (ทักษิณาวรรต) เพื่อให้บารมีของเราเพิ่มขึ้น อกุศลจะขับให้หมุนเวียนซ้าย ส่วนจะล็อกไว้ไม่ให้เวียนขวาไม่ให้เวียนซ้าย วิริยบารมีเป็นดวงกลมใสสว่างมีพลังในการขับเคลื่อนให้รุดหน้าไปสู่เป้าหมาย เมื่อเรานอนขี้เกียจ รู้สึกขี้เกียจแล้วกำหนดถึงดวงวิริยบารมี นึกถึงคำว่าขยันขยันขยันสักพักหนึ่ง อัตโนมัติจะลุกขึ้นมาเอง ความเพียรจะมีความบากบั่นในการขจัดอุปสรรคทั้งหลาย เพราะภายในดวงวิริยะจะมีกายของผู้มีอานุภาพ ต่างจากดวงปัญญาที่มีกายของผู้รู้คอยชี้นำ ดวงวิริยบารมีจะมีกายที่เป็นผู้มีอานุภาพคอยขจัดอุปสรรค ดวงปัญญามีหน้าที่ขจัดความไม่รู้จริง แต่ใครพากเพียรก็จะมีผู้มีอานุภาพคอยแก้ไขให้ เหมือนนักกีฬาที่ฝึกฝนจนทำลายสถิติได้ ด้วยผู้มีอานุภาพภายในคอยแก้ไขให้ทุกข้อต่อทุกกล้ามเนื้อมีประสิทธิภาพมากขึ้น นักแสดงก็ต้องซ้อม เวลาซ้อมผู้มีอานุภาพก็กลั่นแก้ขจัดสิ่งบกพร่อง เวลาแสดงจริงผู้คนที่มาฟังจึงประทับใจ ล้วนอาศัยผู้มีอานุภาพทั้งสิ้น วิริยบารมีจึงต้องสืบต่อกับปัญญาบารมี เพราะปัญญาบารมีทำให้เราเข้าถึงผู้มีอานุภาพ ซึ่งมีทั้งภายนอกและภายใน ตอนเป็นเด็กพ่อแม่ก็เป็นผู้รู้ผู้มีอานุภาพของลูก โตขึ้นครูก็เป็นผู้รู้ของเด็ก ทำงานแล้วหัวหน้าก็เป็นผู้รู้ผู้มีอานุภาพ ติดขัดอะไรก็โทรบอกหัวหน้าให้ช่วยประสานงาน ทุกอย่างก็เคลียร์ได้

ขันติบารมี: ตะบะเป็นเกราะป้องกันความทรมาน

พอเราพากเพียรบากบั่นไป วิริยะจะไปต่อไม่ได้เพราะไปเจอความทุกข์ แม้จะมีผู้มีอานุภาพคอยช่วยเหลือ แต่พอเผชิญหน้ากับทุกข์อันแสนสาหัส วิริยะก็ไปต่อไม่ได้ ตรงนี้แหละที่ต้องพึ่งขันติบารมี ขันติคือความอดทน จะอดทนได้เพราะมีตบะเป็นเกราะ พอเราเจอทุกข์ ต้องการฝ่าฟันทุกข์นี้ไปต้องอดทน ความอดทนจะสร้างเกราะขึ้นมาเรียกว่าตบะ ใช้ป้องกันความทรมาน ทุกข์คือสภาวะที่ต้องทนและทนได้ยาก แต่พอเจอความทรมานแล้วสู้ไม่ไหว ตัวขันติก็จะสร้างเกราะป้องกันความทรมานขึ้นมา ทำให้ฝ่าฟันกองทุกข์ได้ ถ้าคนเคยอดข้าว แต่ก่อนกิน 3-4 มื้อ พอจะรักษาศีล 8 อดข้าวไม่ไหว บางคนอดทนได้ อดได้ แต่ให้อด 2 วันไม่ไหว บางคนฝึกเหมือนพระป่า ฝึกกินข้าววันเว้นวันก็ฝึกได้ อยากได้ก็ฝึก กิน 1 วันเว้น 2 วันก็ทำได้อาศัยขันติความอดทน บางคนฝึก 1 วันเว้น 3 วันก็ทำได้ พอฝึกอย่างนั้นแล้วมีเกราะมีตบะแล้ว อด 1-2 วันก็เฉยๆ เพราะเคยอด 3 วันมาแล้ว มีตบะมีเกราะแล้วก็ไม่กลัว

อดทนต่อสู้กับอกุศล: อุปมานักมวยที่ไม่ยอมแพ้

คนที่บำเพ็ญขันติบารมีเปรียบเหมือนคนถูกคู่ต่อสู้ต้อนขึ้นสังเวียนแล้วต้อนไปจนมุมถลุงซ้ายถลุงขวา ใจของผู้มีขันติจะบอกว่าแพ้ไม่ได้ แพ้ไม่ได้ จิตใจก็จะร่ำร้องแพ้ไม่ได้ แม้จะถูกถลุงแล้วก็ยังไม่ยอมแพ้ พอเราเผชิญอุปสรรคถูกเบียดเบียนด้วยอกุศล เราอยู่ข้างพระนิพพาน แพ้ไม่ได้ ต้องอดทน อกุศลใช้มลทินในการบดขยี้เรา แต่เรารู้ว่ามลทินของเขามีจำกัดในระดับหนึ่งเท่านั้น เราทนหน่อยเดี๋ยวมันก็หมด พอหมดเขาก็ทำต่อไม่ได้ อาศัยความอดทนต้านทานความชั่ว บุญจะเกิด 2 กรณี คือหนึ่ง บุญเกิดเมื่อเราทำความดี พระนิพพานจะส่งบุญเข้ามาอย่างต่อเนื่องเพื่อให้ภารกิจแห่งความดีงามสำเร็จ เราจะปลื้มอกปลื้มใจ อีกกรณีคือต้านทานความชั่ว หากพระนิพพานไม่ส่งบุญมา ไม่มีใครสามารถต้านทานได้ ใครก็ตามที่ปรารถนาต่อสู้ต้านทานความชั่ว พระนิพพานจะส่งบุญเข้ามาให้อย่างต่อเนื่องจนกว่าจะเอาชนะอกุศลได้ อกุศลนั้นมีพลังงานจำกัด ขอเพียงเราไม่แพ้ ขันติเสียงในใจร่ำร้องว่าแพ้ไม่ได้ ยันเอาไว้ พระนิพพานก็ส่งบุญเข้ามาต่อเนื่อง ตราบใดที่เราไม่แพ้ เขาก็แพ้ในที่สุดเพราะพลังงานมีจำกัด เกราะตบะที่ขันติสร้างให้เราเมื่อได้แล้วจะคงอยู่เพื่อฝ่าด่านข้างหน้าต่อไป ยิ่งได้ฝ่าด่านที่ทุกข์มากกว่า ตบะก็จะสร้างเกราะชุดใหม่ที่แข็งแกร่งกว่าเดิมให้ พระอริยเจ้าจึงสามารถฝ่าฟันกองทุกข์ไปถึงที่สุดได้ ต่างจากชาวบ้านทั่วไปที่กลัวทุกข์ เจอทุกข์แล้วเบือนหน้าหนี ไม่กล้าเผชิญหน้า แต่พระอริยเจ้าท่านรู้เข้าใจ กล้าเผชิญหน้ากับกองทุกข์

สัจจะบารมี: การเผชิญหน้าทุกข์นำไปสู่สัจธรรม

หรืออริยมรรคจึงเป็นแก่นสาระสำคัญที่ใช้ในการฝ่าฟันไปถึงที่สุดแห่งกองทุกข์ ความทุกข์เกิดจากมลทิน มลทินเหล่านั้นเกิดจากความผิดพลาดของเราในอดีตอันเกิดจากการชี้นำของอกุศลให้ประกอบเหตุคิดพูดทำ ยอมรับความคิดของเขาแล้วหล่อหลอมเหนี่ยวนำบาปเข้ามา เมื่อมีบาปปริมาณระดับหนึ่งก็บังคับให้พูดและทำในสิ่งที่ไม่ถูกต้อง เกิดเป็นมลทินซึ่งมาพร้อมกับความทุกข์ อันเป็นผลแห่งความผิดพลาดของเรา เมื่อทุกข์ปรากฏขึ้น พระอริยเจ้ากล้าเผชิญหน้า จึงรู้ข้อผิดพลาดในอดีตว่าเคยผิดพลาดสิ่งนี้ มลทินจึงปรากฏขึ้นและให้ผลกับเรา เราจึงจำเป็นต้องเผชิญหน้ากับกองทุกข์ เรียนรู้เข้าใจความจริงในข้อผิดพลาด จึงจะสามารถปรับปรุงได้ ข้อผิดพลาดก็คือสมุทัย การปรับปรุงเผชิญหน้าด้วยนิโรธ แก้ไขยกระดับให้สูงขึ้นได้ด้วยคลองแห่งมรรค การบำเพ็ญขันติบารมีจะทำให้เรามีตบะเชื่อมกับกายของผู้มีตบะภายใน เหมือนเวลาเครื่องอิเล็กทรอนิกส์เสีย พอเรียกช่างมาถึง เปิดเครื่องได้ใช้ได้เฉยๆ นั่นคือลักษณะของตบะ พอผู้มีตบะไปถึง ปัญหาก็หนีหายหมด เพราะรู้ว่าสู้ไม่ได้ เมื่อเราบำเพ็ญตบะฝ่าฟันความทุกข์ยากลำบาก ต้องเพียรเฉพาะในหลักการที่ถูกต้องและดีงามเมื่อดำรงอยู่กับกุศล ไม่ใช่เพียรของอกุศลหรืออัพยากตะ ขันติก็คืออดทนในการต่อสู้กับอกุศล ส่วนสัจจะบารมีนั้น การอดทนจะทำให้เราเข้าถึงสัจธรรม เพราะข้อผิดพลาดทั้งหลายที่ผ่านมาก่อมลทิน การเผชิญหน้าทำให้เรารู้ข้อผิดพลาดเพื่อเข้าถึงสัจจะ ซึ่งต้องใช้องค์แห่งอริยสัจมาดำเนินการฝ่าฟันกองทุกข์ เข้าถึงสัจธรรม สัจจะปรากฏขึ้นในแต่ละปัจจุบัน เราจำเป็นต้องดำรงอยู่ในปัจจุบันจึงสามารถรับรู้ถึงสัจภาวะนั้นได้ ในขณะที่บำเพ็ญขันติ การปรากฏขึ้นของปัจจุบันชัดเจนมาก เพราะสภาวะทุกข์ปรากฏขึ้นทำให้ความชัดเจนของสัจจะชัดเจนมาก พอเราผ่านความทุกข์ยากลำบากซึ่งเป็นกำแพงแห่งทุกข์ที่อกุศลสร้างขึ้น ฝ่าไปได้ก็จะเข้าถึงสภาวะแห่งสัจจะ ซึ่งเป็นอันหนึ่งอันเดียวกับพระรัตนตรัยและพระนิพพาน เมื่อทลายกำแพงแห่งทุกข์ ความโล่งว่างเบาสบายก็เกิดขึ้น เข้าถึงสัจภาวะซึ่งปรมัตถสัจจะคือพระนิพพาน เราจะเห็นความจริงในแต่ละปัจจุบันเพราะอาศัยความจริงใจและบริสุทธิ์ใจในการฝ่าฟันกองทุกข์

อธิษฐานบารมี: ใจเป็นหนึ่งเดียวกับผู้รู้ผู้มีอานุภาพ

พอเราเข้าถึงสัจจบารมี หมายถึงเข้าถึงสภาวะแห่งความจริงซึ่งมีพระรัตนตรัยและพระนิพพาน เราหลอมรวมกับท่านเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน เสียงภายในของผู้เข้าถึงสัจจบารมีมีเสียงเดียวคือ พระนิพพานต้องชนะ คนที่ยังเป็นอสัตย์ก็จะลังเลสงสัยในพระนิพพาน เมื่อสงสัยความเอกภาพแห่งอันหนึ่งอันเดียวกับผู้รู้ผู้มีอานุภาพก็ไม่อาจมีขึ้นได้ ผู้ที่เป็นอันหนึ่งอันเดียวกับผู้รู้ผู้มีอานุภาพ ใจจะเป็นธาตุสำเร็จ กำหนดในสิ่งที่ดีงามก็จะเป็นอย่างนั้น นี่คือการเข้าถึงอธิษฐานบารมี ใจล้อมรวมเป็นอย่างเดียวกับผู้รู้ผู้มีอานุภาพอันไม่มีประมาณ ทำให้มีเป้าหมายที่ชัดเจนสูงส่งสูงสุด เมื่อเข้าถึงสัจจบารมีแล้ว ผู้รู้ผู้มีอานุภาพท่านก็จะสอนแนะนำให้มีเป้าหมายที่สูงส่งสูงสุด เพราะใจพัฒนาหลอมรวมไปเป็นหนึ่งเดียวกับท่าน การกำหนดสิ่งใดก็สำเร็จในสิ่งนั้นได้ อธิษฐานบารมีจึงมี 2 ลักษณะ หนึ่งคือมีเป้าหมายสูงส่งสูงสุดที่มั่นคง สองคือใจเป็นธาตุสำเร็จ กำหนดสิ่งใดให้บรรลุผลก็สามารถเป็นไปได้เพราะเป็นอันหนึ่งอันเดียวกับผู้รู้ผู้มีอานุภาพ

เมตตาบารมี: ขยายใจเกื้อกูลสรรพสัตว์

เมื่อเป็นเช่นนี้ การช่วยเหลือผู้คนและสรรพสัตว์ก็ไม่เกินวิสัย ถัดจากอธิษฐานบารมีจึงเป็นเมตตาบารมี เมื่อบุคคลนั้นมีความเป็นอันหนึ่งเดียวกับผู้รู้ผู้มีอานุภาพ มีความมุ่งมั่นต่อเป้าหมายอันสูงส่งและใจเป็นธาตุสำเร็จ ก็เหมือนบรรลุความเป็นผู้สำเร็จ ซึ่งมีหลายระดับ แต่ละระดับล้วนสามารถเกื้อกูลประโยชน์แก่ตนเองได้ เมื่อเกื้อกูลแก่ตนเองได้ การเกื้อกูลผู้อื่นด้วยอาศัยก็สามารถทำได้ เพียงอาศัยความรักและความปรารถนาดี เมตตาธรรมอันสว่างไสวก็ตั้งขึ้น บุญก็ไหลผ่านเข้ามาในกลางความสว่างไสวนั้น กำหนดที่จะเกื้อกูลแก่ผู้คนและสรรพสัตว์ เพียงแค่ขยายใจ แสงสว่างแห่งเมตตาธรรมก็ส่องสว่างขจัดมลทินในแต่ละอณูของบรรยากาศ ธรรมชาติ 3 ฝ่ายในแต่ละอณูที่ยันกันอยู่ไม่มีใครแพ้ชนะ เมื่อเราบำเพ็ญ เราก็เป็นพระผู้สำเร็จในระดับเล็กๆ ก็มีผลไม่ใช่ไม่มีผล ทุกคนต้องพัฒนาบารมีทั้งหลายยกระดับขึ้นแต่ละระดับ แต่ละระดับก็เป็นพระผู้สำเร็จในระดับนั้น แต่ละคนไม่เท่ากันแล้วแต่การบำเพ็ญของตัว ล้วนสามารถก่อคุณประโยชน์ เมตตาธรรมของแต่ละคนสามารถค้ำจุนโลกได้ กระแสเมตตาธรรมก็จะไปหลอมรวมกับมหาสมุทรแห่งเมตตาธรรมของทุกคนของพระผู้สำเร็จแต่ละท่านที่แผ่ขยายเกื้อกูลผู้คนและสรรพสัตว์ เมตตาธรรมของเราก็จะไปรวมกับมหาสมุทรแห่งเมตตานั้น เกื้อกูลประโยชน์แก่โลกและจักรวาลได้ ความชุ่มเย็นจะเกิดขึ้นในจิตใจเราและผู้อื่น เราจะเป็นศูนย์กลางของโลกในการบำเพ็ญเมตตาธรรม ทางวิทยาศาสตร์บอกว่าการวัดต้องอาศัยการสัมพัทธ์ เทียบจากตำแหน่งหนึ่ง เพราะจักรวาลเวิ้งว้างไม่อาจระบุตำแหน่งที่ชัดเจนได้ ต้องอาศัยการสัมผัส พอเราเจริญเมตตาธรรม เราก็จะเป็นศูนย์กลางของแสงสว่างแห่งเมตตาธรรมที่แผ่ออกไป และเป็นศูนย์กลางของจักรวาลในขณะนั้น เพราะแสงสว่างเมตตาธรรมจะสว่างจากกลางใจเราแล้วแผ่ขยายไปสู่หลายจักรวาล การบำเพ็ญเมตตาธรรมจะเกื้อกูลให้จิตใจเราชุ่มเย็นชุ่มชื้นเหมือนแผ่นดินที่ไม่แห้งผาก แต่ก็ยังมีข้อบกพร่อง เมื่อเจอสิ่งกระตุ้น จิตใจที่มีเมตตาธรรมนั้นอ่อนโยนแต่ก็อ่อนไหวได้

อุเบกขาบารมี: บารมีสุดท้ายที่ทำให้ทุกดวงเจตสิกทำงานเต็มประสิทธิภาพ

จึงต้องพึ่งอุเบกขาบารมี อุเบกขาจะพัฒนาให้ใจไม่หวั่นไหว มั่นคงดั่งแผ่นดิน เพราะดวงอุเบกขาบารมีจะทำให้คุณภาพของใจนั้นมั่นคงไม่หวั่นไหว สามารถวางใจเป็นกลางๆ โดยอัตโนมัติ เรียกว่าตัตรมัชฌัตตตาเจตสิกอันเป็นเจตสิกฝ่ายกุศล ถ้าอุเบกขาบารมีพัฒนามากขึ้น จะทำให้ตัตรมัชฌัตตตาเจตสิกนี้ใสสว่างมากขึ้น เหนี่ยวนำพลังงานบริสุทธิ์คือบุญเข้ามา ให้การดำเนินชีวิตแต่ละวันเราไม่หวั่นไหวไปกับสิ่งแวดล้อมอันเกิดจากรูปรสกลิ่นเสียง หรือการกระตุ้นเร้าของอัพยากตะและอกุศล เมื่อคุณภาพของอุเบกขาบารมีมีคุณภาพแล้ว จะทำให้เราเกิดมาแต่ละชาติ ตัตรมัชฌัตตตาเจตสิกของเรานั้นก็จะมีคุณภาพ เมื่อมีคุณภาพแล้วจะทำให้เจตสิกอีก 12 ดวง คือกายและจิตที่สงบ เบา อ่อนโยนนุ่มนวลไม่แข็งกระด้าง ควรแก่การงาน คล่องแคล่วไม่อืดอาด และซื่อตรง ทั้ง 12 ดวงนี้ถูกพัฒนาให้มีคุณภาพ สามารถเข้าถึงปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌานได้ง่าย ดวงอุเบกขานี้จะเชื่อมกับและอยู่เบื้องหลังดวงบารมีทั้งหลาย เป็นตัวทำงานนำบุญเข้ามาทำให้เจตสิกดวงอื่นๆ ของกุศลธรรมสามารถทำงานได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ อุเบกขาจะพัฒนาได้ต้องรองรับด้วยบารมีถึง 9 ตัวก่อนหน้า เพราะอุเบกขาเป็นตัวสุดท้าย พระโพธิสัตว์ทั้งหลายที่บังเกิดมาล้วนมีพื้นฐานบารมีทั้ง 10 ดี เกิดมาแต่ละคนก็จะเข้าถึงธรรมเพราะอาศัยอุเบกขาบารมีที่ทำให้ตัตรมัชฌัตตตาเจตสิกสว่างไสว ทำให้ดวงเจตสิกทั้ง 7 ดวงข้างต้นทำงานได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ ทำให้อีก 12 ดวงเป็นไปเพื่อให้กายและจิตสงบและเข้าสู่ฌานต่างๆ ที่เรายังเข้าถึงได้ยากก็เพราะบารมีแต่ละข้อรวมถึงอุเบกขาบารมีของเรายังไม่มากพอ

บทสวดปิดท้าย

ทุกครั้งที่บูชาพระ ให้เราตื่นนึกถึงพระรัตนตรัยภายใน หลับตานึกถึงท่านปรากฏสว่างในกลางตัวเรา เราปรากฏสว่างในกลางท่าน ทั้งเราและท่านจะปรากฏสว่างในกลางของพระนิพพาน กลางของผู้รู้ผู้มีอานุภาพอันไม่มีประมาณนับอสงไขยพระองค์ไม่ถ้วน กระแสทานแห่งบุญจะพรั่งพรูผุดผ่านเข้ามาอย่างต่อเนื่อง ขับเคลื่อนระบบกุศลธรรมแก้ไขปรับปรุงธาตุธรรมในตัวเราให้สะอาดบริสุทธิ์ เราจะหลุดพ้นจากมิติหนึ่งไปสู่อีกมิติหนึ่งอย่างต่อเนื่อง แม้จะยังคงมืดๆ อยู่ก็ตาม จะรู้หรือไม่รู้ก็ตาม ระบบกุศลธรรมจะทำงานให้กับเราเอง ทำให้สัดส่วนของกุศลเพิ่มขึ้น เมื่อสัดส่วนกุศลเพิ่มขึ้น ชีวิตเราก็จะดำรงอยู่ง่ายขึ้น ประสบความสุขความสำเร็จได้ง่ายขึ้น มีชีวิตชีวามากขึ้น ปิดท้ายด้วยบทสวดระลึกถึงพระรัตนตรัย (พุทโธเมนาโถ ธัมโมเมนาโถ สังโฆเมนาโถ) และคำอธิษฐานขออานุภาพพระนิพพานและบารมีธรรมของหลวงปู่หลวงพ่อครูบาอาจารย์ โปรดปกป้องคุ้มครองให้พ้นทุกข์พ้นโศกพ้นภัย มีดวงตาเห็นธรรม เข้าถึงและแทงตลอดใน พร้อมมหาสมบัติอัศจรรย์ติดตามตัวไปทุกชาติ ตราบจนถึงที่สุดแห่งธรรม

In coming to this training, the teacher's only wish is for us to know that something operates behind the scenes, guiding us. If we recognize this, it becomes hard for it to control us — hard for it to steer us into quarreling with this person or that, because we'll recognize it happening.

Not every thought is truly ours

We used to think that everything arising in our heart must be ours — our own thoughts, our own words, all belonging entirely to us. Every feeling, every thought, all seemed to be "me." But once we know the truth, it isn't always so. Some nature tries to impose thoughts on us as though they were our own, and we can't deny it since it arises in our own heart. But sometimes we know we didn't think it — we're aware we didn't think it, yet the voice still appears. Even when we try to reject it, that voice doesn't go away — it keeps pressing, guiding, controlling, pressuring us to say and do things that aren't right, luring us into this or that activity to waste our time, our work, our future. Once we know it isn't us, wholesomeness will let us know: "it's here now, it has entered" — we can feel the emotion arising. Sometimes it controls us directly, sometimes it works through others to control us — through a phone call, through media, taking this or that issue and using it to stir resentment in us, using delight and aversion to provoke greed and anger — anger at this person, that person, when things don't go our way, blaming everyone around. All to induce sin into us continuously.

Set the heart neutral: check who is master of the house

Set the heart neutral, cultivate equanimity, and train yourself to remain neutral. If we do, of equanimity (tatramajjhattatā) will keep us dwelling within the system of wholesome states. Our becomes complete alongside this neutrality, free of delight and aversion. When wholesome thoughts and feelings arise, we recognize them — wholesomeness whispers within us, feeling like our own thinking, guiding, advising, warning, and teaching us to know and understand. All that's needed is to remain neutral, with mindfulness, free of delight and aversion, whatever arises. Then check: how does the heart feel right now? At ease? If at ease, wholesomeness is master of the house. If we feel stifled, pressured, in a state hard to bear, unwholesomeness is master of the house — no matter, just stay neutral, and merit will flow in to clear the defilement, gradually bringing more ease. Dwelling with wholesomeness this way requires faith — faith in the of wholesome states, faith in the condition of wholesome states, through staying neutral.

The mechanism of wholesomeness: nature, tool, and energy

Mental factors are the mechanism we can study to understand how wholesomeness works — what mechanisms exist to help us. Merit flowing through these spheres of mental factors induces further merit, so we must study how this wholesome mechanism operates. When a wholesome nature is established, it uses as its tool to induce energy. When wholesomeness is established, Dhamma is established too, appearing as a clear, bright sphere, arising only at the heart. Once established, it induces merit to flow into the brightness at its center. Simply by setting our intent on merit, wholesome energy is established, wholesome nature is established. The controller is nature; the tool is wholesome Dhamma; the energy is the fruit of the system driving the wholesome system, refining our inner elements to be clean and pure, clearing away the defilement that causes obstacles, bringing liberation dimension by dimension, increasing the proportion of wholesomeness.

The Ten Pāramīs are like ministries governing the nation of the self

The Ten Pāramīs are like ministries that govern a nation toward prosperity. If we ourselves are the nation, we must administer these ten ministries: generosity (dāna), morality (), renunciation (nekkhamma), wisdom (paññā), diligence (viriya), (), truthfulness (sacca), resolution (adhiṭṭhāna), (), and equanimity (upekkhā). These pāramīs drive our life toward and prosperity, both worldly and spiritual, throughout the cycle of existence — essential instruments for developing both our and our merit-element.

Generosity needs precepts mixed in

Whenever offering sanghadāna at any temple, one must first undertake , because mixing precepts into generosity greatly increases its fruit. With the five precepts, the offering has a certain measure of benefit; with the eight precepts, even more; with the 227 monastic precepts, needless to say, far more. Our late teacher said: a monk who makes merit the size of a fist receives merit the size of a mountain; a layperson who makes merit the size of a mountain receives merit the size of a thumb. So the perfection of generosity must have precepts mixed in to gain great benefit.

Renunciation is the foundation of wisdom

Precepts form the base for renunciation. Precepts refine our mind to be pure, bringing and liberation into subtler inner dimensions, making the cultivation of renunciation easier, since precepts already carry us to a certain subtle dimension. Renunciation means freeing oneself from sensuality to more easily reach pure celibacy. Renunciation carries us from coarse dimensions into subtler ones, through the wish to be free from sensual desire; Dhamma becomes the sphere that refines us, freeing us from the coarse dimension of sensuality into subtler dimensions. The subtler the dimension, the more powerful the knower who presides over it. Renunciation is therefore the foundation of wisdom — to gain wisdom, renunciation must carry us into liberation within subtler dimensions, reaching the inner knower whose knowledge grows ever deeper. Wisdom arises from that knower, letting us know and understand until vision arises, and vision gives rise to inspiration to change our life for the better.

Wisdom must precede diligence: the Hitler analogy

Wisdom must come before diligence. We've probably heard that Hitler said: kill off anyone who is diligent but stupid. It's like ordering a subordinate to clean the floor — mopping and scrubbing the lower area until it's spotless, then looking up to see the upper area filthy, so they clean and mop it too, and dust falls back down onto the floor they'd already finished, forcing them to redo it. Hitler, seeing this, grew furious at such people. This is why wisdom must precede diligence — the pāramīs we study must be studied in the correct order: generosity, morality, renunciation, wisdom, diligence, patience, truthfulness, resolution, loving-kindness, equanimity — because the first becomes the foundation for the second, the second for the third, and so on, like a staircase that must be climbed one step at a time.

Diligence: the powerful being who clears away obstacles

All these pāramī-instruments drive a clockwise rotation to increase our merit; unwholesomeness drives it counter-clockwise, while neutrality locks it in place, letting it turn neither way. The perfection of diligence is a clear, bright sphere with the power to drive us forward toward our goal. When we're lying about, feeling lazy, and we set our intent on the sphere of diligence, recalling "diligent, diligent, diligent" for a while, we rise automatically. Effort carries with it perseverance in clearing away obstacles, because within the sphere of diligence resides the body of a powerful being — unlike the sphere of wisdom, which houses the body of a knower who guides us; the sphere of diligence houses a powerful being who clears obstacles. The sphere of wisdom's role is only to dispel , but for those who persevere, a powerful being works to correct things for them. It's like an athlete who trains and trains, breaking records through the correction of an inner powerful being adjusting every joint, every muscle, to greater efficiency. Performers must rehearse too; while rehearsing, the powerful being refines and corrects flaws, so that when they perform, the audience is deeply moved — all made possible by these powerful beings. Diligence, therefore, must follow directly from wisdom, because wisdom brings us to these powerful beings, both external and internal. As children, our parents are our knowers and powerful protectors; at school, our teachers fill that role; at work, our boss, with more experience, becomes the one we rely on — call the boss when stuck, and they coordinate everything, and it clears up.

Patience: fortitude is the armor that guards against torment

As we persevere, diligence eventually reaches its limit when we meet suffering. Even with a powerful being helping us, when we face truly severe suffering, diligence alone cannot carry us further — this is where we must rely on the . Patience is endurance, made possible by fortitude (tapo) acting as armor. When we meet suffering and need to push through it, we must endure, and that endurance builds this armor called fortitude, protecting against torment. Suffering is a state that is hard to bear, yet when we can't withstand the torment any longer, patience forges armor to protect against it, allowing us to push through the mass of suffering. Someone who once ate three or four meals a day may find it unbearable to fast while keeping the eight precepts; some can endure but not for two days straight; but some train like forest monks, eating every other day, gradually able to fast one day and skip two, even one day and skip three, all through cultivated patience. Once trained this way, fortitude and armor are already built, so fasting one or two days becomes nothing, because they've already endured three — with the armor already forged, there's no more fear.

Enduring the fight against unwholesomeness: the boxer who refuses to lose

Someone cultivating the perfection of patience is like a boxer cornered in the ring, being battered from both sides, yet whose heart keeps insisting: "I cannot lose, I cannot lose" — even while being pummeled, still refusing to give up. When we face obstacles and are oppressed by unwholesomeness, we stand on the side of Nibbāna: we cannot lose, we must endure. Unwholesomeness uses defilement to grind us down, but we know its defilement has only a limited reserve — endure a little longer, and it will run out; once exhausted, it can do no more. Relying on endurance to resist evil brings merit in two ways: first, merit arises when we do good, and Nibbāna sends merit continuously so that our good deeds succeed, filling us with deep sfaction. Second is resisting evil — without Nibbāna sending merit, no one could resist at all. Whoever wishes to fight and resist evil will have merit sent continuously from Nibbāna until they overcome unwholesomeness, whose energy is finite. As long as we don't give in, patience's inner voice keeps insisting, "I cannot lose," holding the line, and Nibbāna keeps sending merit continuously; as long as we don't lose, unwholesomeness eventually loses, because its driving energy is limited and will run out. The armor of fortitude, once forged through patience, remains with us to face the next challenge ahead. Whoever endures suffering keeps this armor, and even when facing greater suffering later, fortitude forges a new, stronger set of armor. This is why the noble ones can push through the mass of suffering all the way to its end, unlike ordinary people who fear suffering, turn away when they meet it, and dare not face it — the noble ones understand and dare to face the mass of suffering head-on.

Truthfulness: facing suffering leads to truth

The truth of suffering, the noble path, is therefore the essential core used to push through to the end of the mass of suffering. Suffering arises from defilement, and defilement arises from our own past mistakes, caused by unwholesomeness guiding us into wrong thought, speech, and action; once we accept its thinking, it shapes and molds us, inducing sin. Once sin reaches a certain level, it forces us to speak and act incorrectly, giving rise to defilement, which comes bundled with suffering — the fruit of our own past mistakes. When suffering appears, the noble ones dare to face it, and thereby learn of their past mistakes — realizing, "I made this mistake before, and that's why this defilement appeared and produced this result." We must therefore face the mass of suffering, learn and understand the truth of our mistakes, in order to correct them. The mistake itself is the origin of suffering (samudaya); correcting it by facing it is cessation (nirodha); correcting and elevating ourselves is achieved through the path (magga). Cultivating patience gives us fortitude, connecting us to the body of the one who possesses inner fortitude. It's like when an electronic device breaks down, and we call a technician — the moment they arrive, somehow it just works again, without them even needing to do much. That is the nature of fortitude — when someone who has it arrives, problems simply vanish, because they know they cannot win against it. As we cultivate fortitude to push through hardship, our effort must be specific — directed only toward what is correct and good while dwelling with wholesomeness, not the effort of unwholesomeness or neutrality. Patience is endurance in the fight against unwholesomeness. As for the perfection of truthfulness: endurance brings us to truth, because our past mistakes created defilement, and facing them lets us learn those mistakes in order to reach truth, requiring the factors of the Noble Truths to push through the mass of suffering and reach that truth. Truth appears in each present moment; we must dwell in the present to perceive that state of truth. While cultivating patience, the presence of the present moment becomes very clear, because the state of suffering appears, making the clarity of truth very sharp. Once we push through the hardship — the wall of suffering built by unwholesomeness — and break through it, we reach the state of truth, which is one with the Triple Gem and Nibbāna. Breaking down the wall of suffering brings a sense of complete openness, lightness, and ease — reaching the state of ultimate truth, which is Nibbāna itself. We see the truth appearing in each present moment because of our sincerity and purity of heart in pushing through the mass of suffering.

Resolution: the heart becomes one with the powerful knower

Once we reach the perfection of truthfulness, we reach the state of truth where the Triple Gem and Nibbāna reside, and we merge with them as one. The inner voice of one who has reached truthfulness speaks with a single voice: Nibbāna must win. Someone still untruthful will waver and doubt, doubting Nibbāna, and once that doubt arises, the unity of oneness with the powerful knower cannot be established. For one who has become one with the powerful knower, the heart becomes an element of accomplishment — whatever good is set as intent will come to be. This is the reaching of the perfection of resolution: the heart merges completely with the boundless, countless powerful knowers, giving one a clear, supremely noble goal. Once one reaches truthfulness, these powerful knowers guide and teach toward the highest, noblest goal, because the heart has developed into oneness with them — whatever is resolved upon can be accomplished. The perfection of resolution thus has two aspects: first, a firm, supremely noble goal; second, a heart that is an element of accomplishment, able to fulfill whatever is resolved upon, because of oneness with the powerful knower.

Loving-kindness: extending the heart to benefit all beings

Given this, helping people and all beings is well within one's capacity. Following resolution comes the perfection of loving-kindness. When a person has become one with the powerful knower, is firmly committed to the highest, noblest goal, and has a heart of accomplishment, this is like attaining the state of an accomplished being — which has many levels, each capable of benefiting oneself. Once able to benefit oneself, benefiting others through loving-kindness becomes possible too, relying only on love and goodwill. Radiant loving-kindness is established, and merit flows into the center of that radiance. Setting the intent to benefit people and all beings requires only extending the heart — the sacred, pure light of loving-kindness shines outward, dispelling defilement in every particle of the surrounding atmosphere. The three natures contending in every particle reach no victor, because of the accomplished being's presence. When we cultivate this, we too become an accomplished being on a small scale — and this has real effect, not none. Everyone must develop these pāramīs, rising level by level, each level marking a degree of accomplishment; each person differs according to their own cultivation, but all can generate real benefit. Each person's loving-kindness can help sustain the world — its current merges with the great ocean of loving-kindness from every accomplished being who extends benefit to people and all beings. Our own loving-kindness merges with that ocean, benefiting the world and the cosmos. Coolness and comfort arise in our own heart and in others'. We become the center of the world through cultivating loving-kindness. Science tells us that measurement requires relativity — comparing from one position, since the universe is so vast that no fixed position can be determined without reference — it requires contact. When we cultivate loving-kindness, we become the center of the radiating light of loving-kindness at that moment, and the center of the universe, because the light of loving-kindness shines from the center of our heart and expands outward across many universes. Cultivating loving-kindness benefits us by keeping our heart cool and moist, like land that never dries out. But there remains a flaw: when we meet with provocation, a heart of loving-kindness, while gentle, can also be easily moved.

Equanimity: the final pāramī that lets every mental factor operate at full capacity

This is why we must rely on the perfection of equanimity. Equanimity develops the heart to be unshaken, firm as the earth, because the sphere of equanimity gives the quality of the heart stability, unmoved, able to remain automatically neutral — this is the wholesome mental factor called tatramajjhattatā. As the perfection of equanimity develops further, this mental factor grows ever brighter, inducing pure energy — merit — to flow in, so that in daily life we remain unmoved by our surroundings, by sights, tastes, smells, and sounds, or by the provocations of neutrality and unwholesomeness. When the quality of equanimity is well developed, it causes the tatramajjhattatā mental factor to carry quality across each life we're born into. Once it has quality, it allows twelve other mental factors to develop — a calm body and mind, a light body and mind, a gentle, soft body and mind free of harshness, a body and mind fit for work, a nimble, unsluggish body and mind, and an honest body and mind. All twelve are developed to full quality, making it easy to reach the first, second, third, and fourth s. This sphere of equanimity connects to and underlies all the other pāramī-spheres — it is the mental factor that works to bring merit in, enabling the other wholesome mental factors to operate at full efficiency. In each life we are born, once the sphere of equanimity develops with quality, it makes the tatramajjhattatā mental factor luminous, letting the preceding seven mental factors function at full efficiency, which in turn lets the other twelve bring calm to body and mind and entry into the jhānas. The reason we still find this difficult to reach is that each of our pāramīs, including equanimity, is not yet developed enough. Bodhisattvas who are born all carry a strong foundation in all ten pāramīs, and each one reaches the Dhamma because equanimity makes the tatramajjhattatā mental factor luminous, letting the seven preceding mental factors function fully, which in turn lets the other twelve bring calm to body and mind and entry into the jhānas.

Closing dedication chant

Every time we pay homage to the Buddha, let us wake and recall the inner Triple Gem — close our eyes and recall them appearing brilliantly at the center of our being, ourselves appearing brilliantly within them, and both we and they appearing brilliantly within Nibbāna, within the boundless, countless powerful knowers. The stream of merit wells up and flows through continuously, driving the wholesome system to correct and refine our inner elements to be clean and pure. We will be freed continuously from one dimension into another, even while still feeling in the dark, whether we know it or not — the wholesome system works on our behalf, increasing the proportion of wholesomeness within us. As that proportion grows, our life becomes easier to sustain, success and happiness come more easily, and life becomes more vibrant. The talk closes with the chant of refuge in the Triple Gem (the Buddha, the Dhamma, and the Sangha as our refuge) and a dedication: may the boundless power of Nibbāna, together with the merit of the elder masters and teachers, protect and watch over everyone, freeing them from suffering, sorrow, and danger, granting the Eye of Dhamma and full penetration into the knowledge of , along with wondrous treasures accompanying them through every life, until reaching the ultimate end of the Dhamma.