คำสอน · พระอาจารย์สุรพงค์Teaching · Pra Ajarn Suraphong

วิตก คือ อะไรWhat Is "Thought Impulse" (Vitakka)?

วันจันทร์ที่ 9 มีนาคม 2569Monday, 9 March 2026อ่าน ~3 นาที~2 min readฟังต้นฉบับบน YouTubeListen on YouTube

ขนาดตัวอักษรText size

วิตกคือความนึกคิดที่ธรรมชาติแต่ละฝ่ายซ้อนเข้ามาในใจเราเพื่อเหนี่ยวนำพลังงานของฝ่ายตน แบ่งเป็นกุศลวิตก 3 คือเนกขัมมวิตก อพยาบาทวิตก และอวิหิงสาวิตก กับอกุศลวิตก 3 คือกามวิตก พยาบาทวิตก และวิหิงสาวิตกVitakka is the thinking that each nature overlays onto our mind to draw in its own kind of energy. It falls into three wholesome kinds — renunciation-thought, non-ill-will-thought, and non-harming-thought — and three unwholesome kinds: sensual-thought, ill-will-thought, and harming-thought.

พระอาจารย์อธิบายถึงความหมายของ "วิตก" ซึ่งคือการคิดและการใคร่ครวญ แบ่งเป็นวิตกและวิตก

กุศลวิตก 3

กุศลวิตกคือความนึกคิดที่ดีงาม มี 3 อย่าง คือ หนึ่ง เนกขัมมวิตก ความนึกคิดที่ไม่ยึดติดเกี่ยวกับกามคุณทั้งหลาย คือรูป รส กลิ่น เสียง อันเป็นเหตุให้เกิดความยินดียินร้าย สอง อพยาบาทวิตก ความนึกคิดที่ไม่ผูกโกรธ ไม่คิดปองร้ายหรือแก้แค้นผู้ใด และสาม อวิหิงสาวิตก ความนึกคิดที่ไม่คิดสร้างความเดือดร้อนให้ผู้อื่น เมื่อธรรมชาติฝ่ายกุศลเข้ามาเป็นเจ้าเรือนใจได้ จะเอาจิตของกายละเอียด กายทิพย์ หรือกายทิพย์ละเอียดมาซ้อน ทำให้ความรู้สึกนึกคิดที่ดีงามเหล่านี้ปรากฏขึ้นในใจ เพื่อเหนี่ยวนำพลังงานอันบริสุทธิ์คือบุญเข้ามา และทำให้ตัตรมัชฌัตตตาเจตสิกซึ่งเป็นความสมดุลของใจตั้งขึ้นได้ ส่งผลให้กายและใจสงบ เบา และควรแก่การงาน อันเป็นพื้นฐานให้เข้าถึงปฐมฌานได้

อกุศลวิตก 3

อกุศลวิตกคือความนึกคิดที่ไม่ดี มี 3 อย่างในทิศทางตรงข้าม คือ หนึ่ง กามวิตก ความนึกคิดที่ประกอบด้วยความโลภ ยินดีในรูปรสกลิ่นเสียง สอง พยาบาทวิตก ความนึกคิดที่ประกอบด้วยความอาฆาตพยาบาท ผูกโกรธ คิดแก้แค้น และสาม วิหิงสาวิตก ความนึกคิดที่มุ่งเบียดเบียนสร้างความเดือดร้อนแก่ผู้อื่นโดยไม่จำเป็นต้องมีความเจ็บแค้นใด ๆ เมื่อธรรมชาติฝ่ายอกุศลเข้ามาเป็นเจ้าเรือนใจได้ จะเอาจิตเจตสิกของภูมิที่ต่ำกว่ากายมนุษย์ เช่น สัมภเวสี สัตว์นรก อสุรกาย หรือสัตว์เดรัจฉานมาซ้อน เพื่อเหนี่ยวนำพลังงานอันเป็นบาปเข้ามากดธาตุของเราให้ตกต่ำ

ทำไมความคิดที่ผุดขึ้นเองจึงไม่ใช่ของเราเสมอไป

พระอาจารย์อธิบายว่า ไม่ว่าจะเป็นกุศลวิตกหรืออกุศลวิตก ล้วนเป็นความรู้สึกนึกคิดของธรรมชาติที่เข้ามาซ้อน ไม่ใช่ความคิดของเราแท้ ๆ เพราะใจเป็นเพียงเครื่องรู้ ความรู้สึกนึกคิดของฝ่ายที่ซ้อนเข้ามาจึงปรากฏขึ้นในใจเราโดยที่เราไม่ได้ตั้งใจคิดเลย เหมือนลำโพงที่ดังขึ้นเองโดยที่เราไม่ได้พูด ทุกครั้งที่ธรรมชาติฝ่ายใดเข้าสิงได้ ล้วนเป็นไปเพื่อเหนี่ยวนำพลังงานของฝ่ายตนเข้ามาทั้งสิ้น ดังนั้นชีวิตของเราจึงไม่เคยว่างเว้นจากการเหนี่ยวนำพลังงาน ไม่ว่าจะเป็นกุศล อกุศล หรือ

The teacher explained the meaning of "vitakka" — thinking and reflection — which divides into wholesome and unwholesome kinds.

Three Wholesome Kinds of Vitakka

Wholesome vitakka is virtuous thinking, of three kinds. First, renunciation-thought: thinking not attached to sensual pleasures — sights, tastes, smells, sounds — the very things that give rise to pleasure and displeasure. Second, non-ill-will-thought: thinking free of grudges, with no wish to harm or take revenge on anyone. Third, non-harming-thought: thinking with no intention to cause trouble for others. When nature manages to seize the mind, it overlays the s of a subtler body, a celestial body, or a refined celestial body, causing these virtuous thoughts and feelings to appear in our mind, in order to draw in pure energy, merit. This also allows the mental factor of equanimity/balance to arise, which settles both body and mind — making them calm, light, and fit for spiritual work, the foundation for entering the first jhana.

Three Unwholesome Kinds of Vitakka

Unwholesome vitakka is unwholesome thinking, of three kinds running the opposite direction. First, sensual-thought: thinking laced with greed, delighting in sights, tastes, smells, and sounds. Second, ill-will-thought: thinking laced with resentment, grudges, and the wish for revenge. Third, harming-thought: thinking bent on causing trouble for others, without necessarily any personal grievance behind it at all. When nature seizes the mind, it overlays the mental factors of realms lower than the human one — spirits, hell-beings, demons, or animals — in order to draw in unwholesome energy that presses our elements down.

Why a Thought That Simply Arises Isn't Always Ours

The teacher explained that whether wholesome or unwholesome, vitakka is always the thinking of some outside nature overlaying itself — never truly our own thought — because the mind is only an instrument of knowing. Whatever thinking that overlaying nature brings simply appears in our mind, entirely without our intending to think it, like a loudspeaker suddenly sounding though we never spoke. Every time any of the three natures manages to seize the mind, it is always in order to draw in its own kind of energy. Our life, then, is never free of this pull — wholesome, unwholesome, or neutral, one of the three is always drawing energy in.