คำสอน · พระอาจารย์สุรพงค์Teaching · Pra Ajarn Suraphong

นึก คิด รู้ ต่างกันอย่างไร และเหตุใด "รู้" เท่านั้นที่นำไปสู่ความหลุดพ้นRecalling, Thinking, and Knowing: Why Only "Knowing" Leads to Liberation

วันจันทร์ที่ 9 มิถุนายน 2568Monday, 9 June 2025อ่าน ~26 นาที~15 min readฟังต้นฉบับบน YouTubeListen on YouTube

ขนาดตัวอักษรText size

พระอาจารย์สุรพงค์อธิบายความแตกต่างสามชั้นระหว่างนึก (การดึงข้อมูลจากแหล่งความทรงจำ) คิด (กระบวนการคิดที่ซับซ้อนอาศัยตรรกะ) และรู้ (ความรู้ตัวที่เกิดขึ้นตรงหน้าโดยไม่ต้องอาศัยข้อมูลใดๆ) ผ่านตัวอย่างมือที่ประสานกัน ก้นที่สัมผัสอาสนะ เท้าที่สัมผัสพื้น และลมหายใจที่กระทบโพรงจมูก ท่านยังอธิบายธรรมชาติของอัพยากตะว่าเป็นสิ่งที่ผลาญเวลาไปโดยไม่ก่อประโยชน์แต่ก็ไม่ก่อโทษ ต่างจากอกุศลที่ทำลายล้างอย่างจริงจัง ก่อนนำเข้าสู่การนั่งสมาธิรับกระแสธารแห่งบุญและแผ่เมตตาปิดท้ายPhra Ajarn Suraphong teaches a three-way distinction between recalling (nuek, pulling data from the well of memory), thinking (kit, complex logical processing), and knowing (ru, an immediate present-moment awareness that needs no data at all) -- illustrated through the simple facts of clasped hands, the seat beneath us, feet on the floor, and breath at the nostril. He also describes the unwholesome-neutral nature (abyakata) as something that wastes time without benefit but also without real harm, in contrast to the active destructiveness of the unwholesome (akusala). He then leads into the Samma Arahang meditation, sitting to receive the stream of merit, and closes with the radiation of loving-kindness.

การปฏิบัติธรรมจำเป็นเพราะเราอยู่ใต้การควบคุมของธรรมชาติสามฝ่าย

พระอาจารย์สุรพงค์เปิดการนำนั่งว่า การปฏิบัตินี้มีความสำคัญและจำเป็นต่อทุกๆ ชีวิตอย่างยิ่ง เนื่องจากเราจำเป็นต้องดำรงอยู่ในระบบธรรม เพราะเว้นจากระบบกุศลธรรมแล้ว ไม่มีระบบใดที่จะช่วยเหลือเราได้เลย ไม่ก่อคุณก่อประโยชน์แก่เรา หนำซ้ำยังก่อทุกข์โทษภัยให้แก่เรา หากระบบนั้นเป็น การปฏิบัติธรรมทำให้เราสามารถเชื่อมกับระบบกุศลธรรมในระดับลึกได้ ทำให้เข้าถึงหลุดพ้นได้อย่างต่อเนื่องทุกครั้งที่ปฏิบัติ คุณยายเคยกล่าวไว้ว่าเหมือนกำปั้นทุบดิน ทุบลงไปก็เจอดิน ยังไงก็โดน ยังไงก็ได้ผล ได้มากได้น้อยก็ต้องได้ เพราะผู้ที่ชี้นำและผลักดันให้เราปฏิบัติธรรมนั้นคือระบบกุศลธรรม ระบบอื่นไม่ผลักดันเราเช่นนี้เลย

พระพุทธพจน์: กำหนดรู้ชัดในกาย เวทนา จิต และธรรม

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสสอนพระภิกษุสงฆ์ไว้ตั้งแต่สมัยพุทธกาลว่า ภิกษุทั้งหลาย เธอพึงชัดในกาย เวทนา จิต และธรรม เพื่อขจัดอภิชฌาและโทมนัสของโลกให้สิ้นไป พระอาจารย์ย้ำว่าประโยคนี้เราจำเป็นต้องจำให้ขึ้นใจ เพราะเป็นประโยคสำคัญที่จะเปลี่ยนจากพาลชนให้เป็นปุถุชนได้ เปลี่ยนจากปุถุชนให้เป็นสาธุชนได้ และเปลี่ยนจากกัลยาณชนให้เป็นอริยชนได้ ก็ด้วยอาศัยประโยคนี้ประโยคเดียว ทำให้ผู้คนเข้าถึงชีวิตที่ดีกว่าและน่าอัศจรรย์

หากเราไม่กำหนด ก็จะมีสิ่งอื่นชี้นำให้เรากำหนดในสิ่งที่ก่อคุณก่อประโยชน์แก่ระบบของเขา แต่ไม่ก่อคุณก่อประโยชน์แก่เราเลย หนำซ้ำยังก่อทุกข์โทษภัยแก่เรา หากระบบนั้นเป็นระบบอกุศลธรรม ดังนั้นเราจึงจำเป็นต้องชิงช่วงชิงก่อนในการกำหนด กำหนดคือการหมายไว้ที่กายหรือหมายไว้ที่ใจแล้วเข้าไปรับรู้ หมายไว้คือระบุ เจาะจงไว้ที่ลมหายใจ หรือเจาะจงไว้ที่ หรือเจาะจงไว้ที่การรู้เนื้อรู้ตัว หรือระบุไว้ว่าอยู่ที่เวทนา หรืออยู่ที่จิต หรืออยู่ที่ธรรม ต้องระบุลงไปชัดเจนว่าจะเอาตำแหน่งไหน เมื่อเลือกแล้วก็เข้าไปรู้ ณ ตำแหน่งนั้น ใจจะอยู่ตรงที่เราสนใจเสมอ

สติกับสัมปชัญญะ: อุปมาดอกสว่านเจาะเหล็ก

พระอาจารย์อธิบายว่า สนใจเหมือนสนเข็ม ต้องใส่ใจ พิจารณา แล้วก็ใส่ใจให้รู้ รู้คือ ชัดคือ ท่านเปรียบกับการเอาสว่านเจาะเหล็ก ต้องหมายไว้ตำแหน่งก่อน แล้วเอาดอกสว่านจดลงไปให้สมดุลก่อน ตั้งมั่นได้แล้วจึงค่อยหมุนดอกสว่านเจาะเข้าไปในเนื้อเหล็ก ในเบื้องต้นนี้เรียกว่าสติ ส่วนการเจาะเข้าไปในเนื้อเหล็ก เข้าไปรู้ถึงเนื้อในของเหล็กในรายละเอียดนั้น เรียกว่าสัมปชัญญะ เมื่อสติตั้งมั่นได้ก่อนแล้วก็จะสามารถเข้าสู่มิติภายในได้ เมื่อเข้าสู่มิติภายใน สติจะเปลี่ยนเป็นสัมปชัญญะโดยอัตโนมัติ เข้าไปรู้ถึงสภาวธรรมภายในทั้งหลาย

เวทนา: สุข ทุกข์ ไม่สุขไม่ทุกข์ ล้วนแล้วแต่ว่าใครเป็นเจ้าเรือน

การเจริญนั้นสามารถกำหนดรู้ที่กาย ที่ศูนย์กลางกาย ที่เนื้อที่ตัว หรือที่ลมหายใจ ซึ่งล้วนเนื่องด้วยกายทั้งสิ้น แต่สำหรับเวทนา จิต และธรรมนั้นเป็นสิ่งที่เนื่องด้วยใจ เป็นความรู้สึกที่ไม่มีตำแหน่ง เป็นสภาวะสุข ทุกข์ ไม่สุขไม่ทุกข์ เมื่อไหร่ที่กุศลเข้าสิงจิตเป็นเจ้าเรือน เราก็จะสุขสบาย เมื่อไหร่ที่อกุศลเป็นเจ้าเรือน เราก็จะทุกข์ คือสภาวะที่ต้องทนและทนได้ยาก เป็นคุณสมบัติของเขา เมื่ออกุศลเข้ามาเป็นเจ้าเรือน เขาก็จะแสดงคุณสมบัติของเขาให้ปรากฏ เป็นอำนาจปกครองใจ ก่อให้เกิดสภาวะที่ต้องทนและทนได้ยาก ผู้ใดที่เกี่ยวเนื่องด้วยอกุศลล้วนแล้วแต่ต้องทนทั้งสิ้น คนพาลก็เป็นอย่างนี้แหละ เราต้องเข้าใจธรรมชาติของคนพาล

อัพยากตะ: ผลาญเวลาโดยไม่ก่อประโยชน์แต่ก็ไม่ก่อโทษ

ส่วนนั้นเฉยๆ ดีก็ไม่เอา ชั่วก็ไม่เอา ปฏิเสธทั้งสองฝ่าย เมื่ออัพยากตะเป็นเจ้าเรือน มันเป็นความรู้สึกเฉยๆ แปลกๆ ทะแม่งๆ จะว่าดีก็ไม่ใช่ จะว่าไม่ดีก็ไม่ใช่ เวลาอัพยากตะเข้ามาเป็นเจ้าเรือน ใจก็ชวนเราไปดูหนัง ฟังเพลง เล่นเกม ทำนู่นทำนี่สัพเพเหระ คุยนั่นคุยนี่ไม่เป็นชิ้นเป็นอัน ไม่มีแก่นสาร ฆ่าเวลาไปเรื่อยๆ ทำลายเวลาไปเรื่อยๆ มีทรัพย์สินก็เอาไปผลาญเล่น ไม่เกิดประโยชน์ใดๆ แต่ก็ไม่ก่อโทษ ซึ่งต่างจากอกุศล อกุศลนั้นกินเหล้าเมายา ก่อทุกข์โทษภัยให้เกิดขึ้น เสียสุขภาพ เป็นไปเพื่อทำลายชีวิต ทำลายสิ่งดีๆ ที่มีมาให้หมด นี่คืออกุศล ดังนั้นเราจึงจำเป็นต้องเข้าใจธรรมชาติทั้งสามฝ่ายให้ชัดเจน แล้วเลือกข้างอยู่กับระบบกุศลธรรม เรียนรู้ที่จะทำตัวให้สอดคล้องกับระบบกุศลธรรมโดยการประกอบคุณงามความดีในบุญกิริยาวัตถุทั้ง 10 ประการ รวมถึงการปฏิบัติธรรม เจริญสมถ โดยกำหนดรู้ให้รู้อยู่เสมอไม่เผลอ

นึก: การดึงข้อมูลจากแหล่งความทรงจำ

เรื่องเวทนาความรู้สึกเป็นส่วนของจิต คือความคิดความนึก การนึกถึงกรรมฐานของเราเนื่องด้วยจิต หากกรรมฐานที่เราเคยศึกษามา เรานึกขึ้นมาว่าจะเอากรรมฐานที่เราคุ้นเคย นี่คือข้อมูลที่เราเคยทำได้ นึกถึงกรรมฐานเราก็รู้ นี่เกี่ยวกับเรื่องจิต เรื่องการนึกคิด ส่วนความรู้สึกเป็นธรรม เป็น เป็นสภาวธรรมที่ปรากฏขึ้นเฉพาะหน้าต่อหน้าต่อตาต่อใจเรา เกิดขึ้นดำรงอยู่ในทุกๆ ปัจจุบัน มืดเราก็รู้ว่ามืด สว่างเราก็รู้ว่าสว่าง สลัวก็รู้ว่าสลัว นี่เป็นสภาวะที่ปรากฏเฉพาะหน้า แต่หากเราไม่รู้ ทำไมจึงไม่รู้ ก็เพราะปิดบังไว้ไม่ให้รู้

หากอยากให้สว่าง ก็นึกถึงแสงสว่าง นึกถึงดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ดวงดาวก็ได้ เมื่อนึกขึ้น ดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ดวงดาวเหล่านั้นก็ปรากฏขึ้น นี่คือเรื่องที่จิตต้องนึก เรามีข้อมูลจิตเกี่ยวกับข้อมูลในแหล่งความทรงจำ ไปเอาข้อมูลแห่งความทรงจำมาว่าเราเคยได้อ่าน ได้ยิน ได้ฟัง ได้เรียนอะไรมา การนึกถึงข้อมูลเหล่านั้น ข้อมูลเหล่านั้นก็จะปรากฏขึ้นเองโดยอัตโนมัติ นี่คือการนึก

คิด: การนำข้อมูลมาผ่านตรรกะและกระบวนการ

แต่หากมีความซับซ้อน ต้องการความซับซ้อนมากขึ้น มีตรรกะเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย ก็เป็นความคิด เอามาปรุงแต่ง อาศัยตรรกะ หลักการ วิธีการต่างๆ ก็จะซับซ้อนมากขึ้นโดยการคิด ซึ่งแตกต่างจากการนึก การนึกมีข้อมูลเพียวๆ จากแหล่งความทรงจำ แต่ถ้าหากคิด จะต้องเอาข้อมูลนั้นมาเข้าสู่กระบวนการ ผ่านการตัดต่างๆ ผ่านหลักการต่างๆ นี่คือส่วนของจิต

รู้: ไม่ต้องอาศัยข้อมูลจากแหล่งความทรงจำเลย

ส่วนรู้นั้นไม่เกี่ยวข้องกับข้อมูลเลย รู้คือรู้สิ่งใดที่ปรากฏขึ้น มีอยู่เฉพาะหน้า รู้ก็คือรู้ ไม่รู้ก็คือไม่รู้สิ่งที่ปรากฏขึ้น พระอาจารย์ยกตัวอย่างว่า เรามือวางซ้อนกัน มือซ้ายทับมือขวา รับรู้ได้ไหม รับรู้ได้ นี่แค่รู้ ไม่ต้องนึก ไม่ต้องคิด รู้นิ้วชี้นิ้วโป้งจดกัน รู้ไหม รู้ ไม่ต้องนึกไม่ต้องคิด ถ้านึกต้องไปเอาข้อมูลจากแหล่งความทรงจำ แต่ถ้าคิดต้องเอาข้อมูลนั้นมาเข้าสู่กระบวนการผ่านหลักการต่างๆ นี่ในส่วนของจิต แต่การรู้นี้ไม่ได้อาศัยข้อมูลจากแหล่งความทรงจำเลย

รู้ก็คือรู้ก้นสัมผัสกับอาสนะที่นั่งอยู่ รู้ไหม รู้ รู้เท้าสัมผัสกับพื้น รู้ไหม รู้ ไม่ต้องนึกไม่ต้องคิด ลมหายใจกระทบผนังโพรงจมูก รู้ไหม รู้ ก็แค่รู้ นี่คือการอาศัยการรู้ แตกต่างจากการนึกและการคิด รู้จะเชื่อมกับผู้รู้ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านสอนให้เรากำหนดรู้ เพื่อที่เราจะได้เชื่อมกับผู้รู้ภายใน รู้อยู่ในกาย เวทนา จิต และธรรม ในขณะที่เรากำหนดรู้ เราก็จะเชื่อมกับผู้รู้

แม้ว่าเราจะต้องอาศัยการนึกถึงกรรมฐานที่คุ้นเคยก่อนก็ตาม แต่หลังจากนั้นเราก็มากำหนดรู้ ใช้ตลอดเลย ไม่ต้องใช้การนึก เพราะการนึกเป็นข้อมูลในอดีต แต่การกำหนดรู้ใช้ข้อมูลในทุกๆ ปัจจุบันที่ปรากฏขึ้น สิ่งใดปรากฏขึ้นก็รู้อย่างนั้น สิ่งใดปรากฏอยู่ ณ ขณะนี้ก็ให้รู้อย่างนั้น กำหนดรู้ไปเรื่อยๆ เพลินๆ ให้รู้อยู่เสมอไม่เผลอ

มัชฌัตตตาเจตสิก: ความเป็นกลางที่มาพร้อมกับสติและศรัทธา

รู้เป็นไปเพื่อขจัดความดีใจและเสียใจของโลกให้สิ้นไป ดีใจก็ไม่เอา เสียใจก็ไม่เอา ไม่ไปสู่ข้างดีใจและเสียใจ วางใจเป็นกลางๆ ใจที่เป็นกลางๆ นี้จะมีเจตสิกดวงหนึ่งชื่อว่ามัชฌัตตตาเจตสิก เป็นเจตสิกที่เกิดพร้อมกับกุศลจิต ทุกครั้งที่กุศลจิตเกิดขึ้น มัชฌัตตตาเจตสิกจะต้องเกิดขึ้นพร้อมกับสติและศรัทธาเสมอ เป็นเจตสิกที่ให้ความรู้สึกคล้ายอุเบกขา แต่เป็นสภาวะอ่อนๆ สมดุล ไม่หวั่นไหวไปกับสิ่งกระตุ้นเร้าต่างๆ เมื่อเรากำหนดรู้ไปเรื่อยๆ เจตสิกดวงนี้ก็จะตั้งมั่นไปเรื่อยๆ ทำให้ใจมั่นคง

นั่งกรรมฐาน: ใช้กรรมฐานเป็นขอนไม้ให้สติเกาะ

พระอาจารย์แนะนำให้อยู่กับกรรมฐานที่เราคุ้นเคยและมีสัญญาณที่ชัดเจนต่อเนื่อง ให้สติได้เกาะได้อาศัยได้รับรู้ เหมือนเราลอยคออยู่กลางมหาสมุทรที่มองไม่เห็นฝั่งเลย มีขอนไม้ลอยมาก็ต้องเกาะขอนไม้ไว้ กรรมฐานนี้เป็นเหมือนขอนไม้ให้สติได้เกาะได้อาศัยได้ทุ่นแรง ให้เรารู้อยู่เสมอไม่เผลอ รู้ไปเรื่อยๆ อย่างเพลินๆ ไม่ต้องรีบไม่ต้องเร่ง เมื่อรู้ตั้งขึ้น ดวงรู้คือดวงสติก็จะเหนี่ยวนำเอาพลังงานอันบริสุทธิ์ให้ไหลผ่านในกลางความสว่างของดวงรู้อย่างต่อเนื่อง พลังงานบริสุทธิ์นี้จะมาขับเคลื่อนระบบกุศลธรรม แก้ไขธาตุธรรมในตัวเราให้สะอาดบริสุทธิ์ หลุดพ้นจากมิติหนึ่งไปสู่อีกมิติหนึ่ง

แผ่เมตตาธรรม: น้อมดวงจิตของมารดาที่มีต่อบุตร

เมื่อได้ประกอบคุณประโยชน์แก่ตัวเราแล้ว ต่อไปเราก็มาเกื้อกูลประโยชน์แก่ผู้คนและสรรพสัตว์ทั้งหลาย โดยอาศัยซึ่งเป็นเครื่องมือของระบบกุศลที่ใช้เกื้อกูลผู้คนและสรรพสัตว์ ด้วยการกำหนดให้ความรักความปรารถนาดีบังเกิดมีขึ้นในใจ ขอสรรพสัตว์ทั้งหลายจงพ้นทุกข์มีทั่วหน้า ท่านที่มีทุกข์มากก็ขอให้ทุกข์น้อย ที่มีทุกข์น้อยขอให้หมดทุกข์ ให้มีความสุข ที่มีสุขน้อยก็ขอให้มีสุขมาก และที่มีสุขมากแล้วขอให้มีสุขมากยิ่งๆ ขึ้นไป

หากเรายังไม่ทราบซึ้งถึงรสชาติของธรรม ให้น้อมเอาดวงจิตของมารดาที่มีความรักและความปรารถนาดีต่อบุตรน้อยๆ ของตนมาเป็นดวงจิตที่เปรียบด้วยเมตตาธรรมอันบริสุทธิ์ แล้วแผ่ขยายใจที่เปี่ยมด้วยเมตตาธรรมนี้ออกไปครอบคลุมบ้านเรือนที่พักอาศัยของเรา ตั้งความปรารถนาดีอย่างบริสุทธิ์ใจจริงใจ

แผ่ขยายเมตตาจากบ้านสู่จักรวาลอนันต์

เมตตาธรรมก็ส่องสว่างไปทั่วทุกอณูของบรรยากาศ ทั้งผู้คนสรรพสัตว์สรรพสิ่งล้วนใสสว่าง แล้วเราก็แผ่ขยายใจที่เปี่ยมด้วยเมตตาธรรมนี้ออกไปกว้างขวางยิ่งขึ้น ครอบคลุมทั้งหมู่บ้าน ขยายไปสู่ตำบล อำเภอ จังหวัด ประเทศ และขยายต่อเนื่องไปสู่นานาประเทศจนกระทั่งครอบคลุมทั้งโลก ให้โลกนี้เป็นโลกแก้วที่สว่างไสวใสเย็นสะอาดบริสุทธิ์ ทั้งภุมมเทวา รุกขเทวา อากาศเทวา ชาวสวรรค์ทุกชั้นฟ้า พรหมและอรูปพรหมทั้งหลาย รวมถึงสัตว์นรก อสุรกาย สัตว์เดรัจฉาน ขอสรรพสัตว์ผู้คนทั้งปวงจงสว่างไสวใสเย็นสะอาดบริสุทธิ์ ที่มีทุกข์มากก็ขอให้ทุกข์น้อย ที่มีทุกข์น้อยขอให้หมดทุกข์ ให้มีความสุข ที่มีสุขน้อยก็ขอให้มีสุขมาก และที่มีสุขมากแล้วก็ขอให้มีสุขมากยิ่งๆ ขึ้นไป

จากนั้นแผ่ขยายใจที่เปี่ยมด้วยเมตตาธรรมนี้ต่อไปสู่บรรยากาศของจักรวาล ครอบคลุมดวงดาวน้อยใหญ่นับสิบนับร้อยพันหมื่นแสนล้านดวงดาว และขยายต่อเนื่องไปสู่หมื่นโลกธาตุแสนโกฏิจักรวาลอนันตจักรวาล ให้เมตตาธรรมของเรานี้ส่องสว่างกว้างขวางออกไปไม่มีประมาณ ใจของเราก็จะขยายเบิกบานโล่งว่างเบาสบาย ใสๆ เย็นๆ สะอาดบริสุทธิ์สว่างไสว

กระแสธารแห่งบุญและการหยุดนิ่งในกลางพระรัตนตรัย

เมื่อแสงสว่างแห่งเมตตาธรรมส่องไปสู่กลางใจของผู้คนและสรรพสัตว์ แสงสว่างนี้สามารถขจัดปฏิฆะมลทินให้สลายไปได้ กุศลก็จะอาศัยช่วงเวลานี้เข้าสถิตซ้อนในดวงจิต เหนี่ยวนำพลังงานเป็นบุญเข้ามาชำระสะสางธาตุธรรม เกื้อกูลประโยชน์ให้แก่ผู้คนนั้นบริสุทธิ์หลุดพ้นจากมิติหนึ่งไปสู่มิติหนึ่งอย่างต่อเนื่อง จรดลงจะนิ่งในกลางเมตตาธรรมที่ส่องสว่าง กระแสธารแห่งบุญยังคงพรั่งพรูผุดผ่านในกลางความสว่างของเมตตาธรรมอย่างต่อเนื่อง แล้วก็แผ่ขยายบุญธาตุบริสุทธิ์นี้เกื้อกูลแก่ผู้คนและสรรพสิ่งและธาตุทั้งปวง กุศลให้บังเกิดมีขึ้นแก่ผู้คนและสรรพสัตว์ ขอสรรพสัตว์จงมีส่วนแห่งบุญที่เราตั้งใจทำไว้ดีแล้วนี้ จงพ้นทุกข์มีความสุขทั่วหน้า

รวมใจหยุดรวมใจนิ่งในกลางกระแสธารแห่งบุญนี้ที่พรั่งพรูผุดผ่านอย่างต่อเนื่อง หยุดนิ่งในกลางความบริสุทธิ์ ให้บุญได้กลั่นจิตกลั่นใจกลั่นตัวเราให้ใสสะอาดบริสุทธิ์ หยุดนิ่งในกลางของพระรัตนตรัย กลางของพุทธรัตนะ กลางของธรรมรัตนะ กลางของสังฆรัตนะ เราจำเป็นต้องหลอมรวมเรากับท่านเป็นเอกภาพเดียวกัน อย่าให้เหินห่างจากพระรัตนตรัย เพราะการเหินห่างย่อมก่อให้เกิดอันตราย การหลอมรวมเป็นอันหนึ่งอันเดียวกับพระรัตนตรัยจะทำให้เกิดความปลอดภัย ความสุข ความสำเร็จสมปรารถนาในทุกสิ่งที่ถูกต้องและดีงาม

หยุดนิ่งในกลางกายธรรมของครูบาอาจารย์และอธิษฐานจิต

เมื่อเราหยุดนิ่งไปในกลางของสังฆรัตนะ ไปในกลางกายสุดละเอียดของพระเดชพระคุณหลวงปู่ หลวงพ่อ และคุณยายอาจารย์ หลอมรวมเรากับท่านเป็นเอกภาพเดียวกัน เราจะปรากฏสว่างในกลางท่าน ท่านจะปรากฏใสสว่างในกลางตัวเรา อีกทั้งเราและท่านจะปรากฏสว่างในกลางของพระนิพพาน กลางของผู้รู้ผู้มีอานุภาพอันไม่มีประมาณ เมื่อเราปรากฏในกลางของพระนิพพาน พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกพระองค์ พระปัจเจกพุทธเจ้า และพระอรหันต์ทั้งปวง ท่านก็จะเอาธาตุ เห็น จำ คิด รู้ ดิน น้ำ ลม ไฟ อากาศธาตุ ของเรามากลั่นให้ใสสะอาด ขจัดมลทินเครื่องเศร้าหมองทั้งปวงให้มลายหายสิ้น เชื่อมสายบุญสายสมบัติให้กับเรา แก้ไขวางผังทางล่วงหน้าให้เราสามารถเก็บเกี่ยวผลสำเร็จของชีวิตได้อย่างง่ายดาย

อธิษฐานจิตขอบุญบารมีและตั้งผังสำเร็จ

ในขณะที่ท่านกำลังปรับปรุงธาตุธรรมในตัวให้เรา เราก็มากราบอาราธนาขอพรท่าน ตั้งให้ติดไปในกลางดวงบุญอันสว่างไสวนี้ ให้ตลอดเส้นทางการสร้างบารมีของเราเปี่ยมไปด้วยคู่ความสุขและความบริสุทธิ์ ทั้งความสำเร็จสมปรารถนาในทุกสิ่งที่ถูกต้องและดีงาม ข้าพเจ้าทั้งหลายกราบขอพรขอบุญบารมี รัศมี กำลัง ฤทธิ์ อำนาจ สิทธิเฉียบขาดของพระนิพพานทั่วธาตุทั่วธรรม อีกทั้งขอบารมีธรรมของพระเดชพระคุณหลวงปู่ หลวงพ่อ คุณยายอาจารย์ ขอบุญบารมีทั้งหลายเหล่านี้จงประมวลรวมกับบุญบารมีที่พวกเราทั้งหลายได้ตั้งใจสั่งสมดีแล้วตั้งแต่ปฐมชาตินับนับชาติไม่ถ้วนเรื่อยมาจนกระทั่งถึงปัจจุบัน ขอบุญทั้งหลายเหล่านี้จงประมวลกันเข้าให้เป็นบุญศักดิ์สิทธิ์ มีฤทธิ์มีเดชมีอานุภาพทับทวีไม่มีประมาณ กลั่นกายวาจาใจ ธาตุธรรม เห็นจำคิดรู้ ดินน้ำลมไฟ อากาศธาตุ วิญญาณธาตุของเราให้สว่างไสวใสเย็นสะอาดบริสุทธิ์ ให้เราหลุดพ้นจากวิบัติบาปศักดิ์สิทธิ์ วิบากกรรม วิบากมาร อุปสรรคต่างๆ นานาในชีวิต ให้มลายหายสูญ ทั้งโลภะ โทสะ โมหะ ราคะ อวิชชา ทิฏฐิ ตัณหา อุปาทาน ก็ให้สิ้นเชื้อไม่เหลือเศษ

ขอให้มีดวงตาเห็นธรรม เข้าถึงและแทงตลอดในได้สำเร็จวิชา 3 วิชา 8 อภิญญา 6 ปฏิสัมภิทาญาณ 4 วิโมกข์ 8 และจรณะ 15 ครบถ้วนทุกประการ อีกทั้งให้มีสุขภาพพลานามัยแข็งแรงสมบูรณ์ มีอายุยืนยาว ได้สร้างบุญสร้างบารมีไปได้ตลอดชีวิตตลอดรอดฝั่ง ให้มีกำลังใจสูงส่งไม่สิ้นสุดในการสร้างบารมี มุ่งตรงต่อหนทางพระนิพพานสู่ที่สุดแห่งธรรม จะเดินทางไปแห่งหนใดก็ขอให้ประสบแต่ความโชคดี พบแต่ความปลอดภัย เป็นที่รักของมนุษย์และเทวาทั้งหลาย มีดวงปัญญาสว่างไสวรู้แจ้งแทงตลอดในธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะประกอบธุรกิจหน้าที่การงานใดๆ ก็ขอให้เจริญรุ่งเรืองก้าวหน้าด้วยผลอัศจรรย์เกินคิดเกินคาด ให้ได้สมบัติใหญ่ ตักไม่พร่อง ใช้สร้างทานบารมีได้ไม่รู้จักหมดสิ้น

เมื่อถึงคราวหลับตาลาโลก ก็ขอให้ได้บังเกิดในสวรรค์ชั้นดุสิต บุญพิเศษเขตบรมโพธิสัตว์ และเมื่อกลับลงมาสร้างบารมีในโลกมนุษย์ ก็ขอให้เกิดในครอบครัวสัมมาทิฏฐิ ครอบครัวแก้ว ครอบครัวธรรมกาย ครอบครัวตัวอย่างของโลก ครอบครัวที่อบอุ่น พร้อมบริบูรณ์ด้วยที่สุดแห่งรูปสมบัติ ทรัพย์สมบัติ คุณสมบัติ ลาภยศสรรเสริญสุข มรรคผลนิพพานและวิชชาธรรมกาย อีกทั้งให้มีดวงบุญศักดิ์สิทธิ์ ระลึกชาติได้ตั้งแต่เกิด ได้ศึกษาวิชชาธรรมกายอย่างถูกต้องตรงตามความเป็นจริงไปกับหลวงปู่หลวงพ่อคุณยาย บาปอกุศลใดๆ ที่ได้ประพฤติผิดพลาดพลั้งเผลอมาในอดีต ขอให้บาปอกุศลทั้งหลายเหล่านั้นจงตามไม่ทัน อย่าได้มีโอกาสส่งผล ให้เป็นตลอดไป บาปใหม่จงอย่าได้กระทำทั้งกายวาจาใจ บุญกุศลใดที่ได้ตั้งใจสั่งสมดีแล้วทั้งหมดทั้งสิ้น จงประมวลรวมกันเข้าส่งผลศักดิ์สิทธิ์ มีฤทธิ์มีเดชมีอานุภาพเป็นอัศจรรย์ และส่งผลตลอดต่อเนื่องนับแต่บัดนี้ตราบกระทั่งถึงที่สุดแห่งธรรม ขอความปรารถนาดีงามทั้งปวงนี้จงเป็นผลสำเร็จแก่พวกเราทั้งหลาย ด้วยอานุภาพอันไม่มีประมาณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุกๆ พระองค์

บทสวดปิดท้าย

พระอาจารย์นำกล่าวคำบูชาพระรัตนตรัยปิดท้ายการนั่งสมาธิว่า สัพเพพุทธา ปัจเจกาปัจเจกานัญจะยัง พลัง อรหันตานัญจะ เตชะนะรักขัง ภันทามิ สัพพะโส สัพพะพุทธานุภาเวนะ สัพพะธัมมานุภาเวนะ สัพพะสังฆานุภาเวนะ สัทธาโสตถีภะวันตุเต

Practice is necessary because we live under three natures

Phra Ajarn Suraphong opened by saying that practicing the matters enormously for every life, because we need to abide within system (-). Apart from that system, no other system can ever help us -- it brings no benefit, and if the system is unwholesome it brings only suffering. Practice lets us connect with the wholesome system at a deep level, reaching purification and liberation continuously every time we sit. Khun Yai used to say it is like punching the ground with your fist -- however you swing, you hit dirt; you always get a result, whether large or small, because the one steering and pushing us toward practice is the wholesome system itself. No other system pushes us this way.

The Buddha's word: determine clearly the body, feelings, mind, and mental objects

The Lord Buddha taught the monastic community since the time of the Buddha: "Monks, you should determine clearly the body, feelings (vedana), mind (citta), and mental phenomena (dhamma), in order to remove covetousness and grief regarding the world." Phra Ajarn stressed that we must memorize this sentence by heart, because it alone can turn a fool into an ordinary good person, an ordinary good person into a virtuous one, and a virtuous person into a noble one (ariya). This single sentence alone brings people to a better, more wondrous life.

If we do not determine (kamnod), something else will steer us to fix our attention on whatever benefits its own system but brings us no benefit at all -- and if that system is unwholesome, it brings us suffering. So we must race to determine first. To determine means to mark or specify a location on the body or the mind and then go in to know it. Specify it at the breath, at , at the felt sense of the flesh, or specify that it lies in feeling, in mind, or in mental phenomena. Once chosen, we go in to know right there -- the mind will always sit wherever our attention is placed.

Sati and Sampajañña: the drill-bit and the steel

Phra Ajarn compared paying attention to threading a needle: we place attention, examine, and then let it settle into knowing. Knowing is (); clarity is (). He likened it to drilling into steel: first you mark the spot, then set the drill bit down evenly and balanced before you switch it on and let it bore into the metal. That initial settling is sati; boring into the steel and knowing its inner grain in detail is sampajañña. Once sati is firmly established, we can enter the inner dimension, and there sati automatically turns into sampajañña, knowing the inner states in full.

Feeling: pleasure, pain, and neutrality -- all depend on who is sitting as master of the house

Developing lets us determine at the body -- the center of the body, the flesh, or the breath -- all of which are body-based. But feeling, mind, and mental phenomena are mind-based: a felt sense with no fixed location, the states of pleasant, painful, and neither. Whenever the wholesome nature possesses the heart as its master, we feel at ease. Whenever nature is master, we suffer -- a state that must be endured and is hard to endure; that is simply its nature. When the unwholesome enters as master it displays its own qualities, ruling the heart and producing a state that must be endured and is hard to endure. Anyone bound up with the unwholesome must endure it; this is exactly the nature of a foolish person (khon phan), and we need to understand that nature clearly.

The neutral nature (abyakata): it wastes time without benefit, but also without harm

The neutral, unwholesome-neither nature (abyakata) is simply indifferent -- it takes neither the good nor the bad, refusing both. When abyakata is master of the house, it produces a strange, flat, neither-here-nor-there feeling: not quite good, not quite bad. When abyakata takes over, the mind invites us to go watch a movie, listen to music, play games, chat about this and that without any substance, killing time endlessly, destroying time endlessly. If we have wealth, it gets squandered on entertainment -- producing no benefit, but also no real harm. This is different from the unwholesome nature, which drinks and takes drugs, produces suffering and danger, ruins health, and works to destroy life and destroy every good thing we have. That is the unwholesome. We therefore need to understand all three natures clearly, then choose to stand with the wholesome system, learning to align our conduct with it through the orious action, including practicing Dhamma and developing calm and by determining to know, staying aware at all times without lapsing.

Recalling (nuek): pulling data from the well of memory

Feeling belongs to the domain of mind -- thought and recollection. Recalling our meditation object is mind-based: if we have studied a certain meditation object before, and we recall wanting to use the one we're familiar with, that is data we already have. We recall the meditation object and we simply know it -- this concerns mind, concerns recollecting and thinking. Feeling, on the other hand, is dhamma, a , a state that appears directly before us, right in front of our eyes and heart, arising and abiding in every present moment. When it's dark we know it's dark; when it's bright we know it's bright; when it's dim we know it's dim. This is a state that simply appears before us -- but if we fail to know it, that failure is because () is concealing it from us.

If we wish for brightness, we can recall light -- recall the moon, the sun, the stars -- and when we recall them, they appear. This is a matter the mind must recall: we hold data connected to the well of memory, drawing on things we have once read, heard, or studied. Recalling that data, the data appears automatically. This is recalling (nuek).

Thinking (kit): running data through logic and process

But when there is complexity, when greater complexity is required and logic becomes involved, that is thinking (kit) -- taking material and working it over, relying on logic, principles, and various methods, growing more complex through thinking. This differs from recalling. Recalling draws pure, raw data straight from the well of memory; thinking must take that data and run it through a process -- cutting, editing, applying various principles. This too belongs to the domain of mind.

Knowing (ru): it needs no data from memory at all

Knowing, by contrast, has nothing to do with data at all. Knowing is simply knowing whatever appears, whatever is present right now. Know is know; not-know is not-know what appears. Phra Ajarn gave an example: our hands rest one on the other, left over right -- can we sense that? Yes. That is simply knowing -- no need to recall, no need to think. We know the index finger and thumb touching -- do we know it? Yes, without recalling or thinking. Recalling requires fetching data from the well of memory; thinking requires taking that data through a process governed by principles. That is the domain of mind. But knowing needs no data from the well of memory whatsoever.

Knowing is simply knowing the seat beneath us where we sit -- do we know it? Yes. Knowing the feet touching the floor -- do we know it? Yes, with no need to recall or think. The breath striking the wall of the nostril -- do we know it? Yes, we simply know. This is relying on knowing, and it is different from both recalling and thinking. Knowing connects with the Knower. The Lord Buddha taught us to determine and know precisely so that we can connect with the Knower within, knowing within body, feeling, mind, and mental phenomena. The instant we determine to know, we connect with the Knower.

Even though we may still need to recall a familiar meditation object at first, once we've done so we move into determining to know continuously -- we no longer need to recall, because recalling is data from the past, while determining to know draws on data in every present moment as it appears. Whatever appears, we know it as it is; whatever appears right now, we know it as it is. We determine to know on and on, pleasantly, staying constantly aware without lapsing.

Majjhattata cetasika: the equanimity that arises together with mindfulness and faith

Knowing serves to remove both elation and sorrow regarding the world. We take neither elation nor sorrow, we do not lean toward either side; we set the mind at neutral. A neutral mind of this kind is accompanied by a mental factor called majjhattata , which always arises together with wholesome mind-moments. Every time a wholesome mind-moment arises, majjhattata cetasika must arise together with mindfulness and faith. It gives a feeling similar to equanimity (upekkha), but is a gentler state -- balanced, unshaken by whatever stimulus arises. As we keep determining to know, this mental factor grows ever more settled, making the mind steady.

Sitting meditation: the meditation object as a floating log for mindfulness to cling to

Phra Ajarn advised staying with a meditation object we are familiar with, one that gives a clear and continuous signal, so mindfulness has something to cling to and rely on -- like floating in the middle of an ocean with no shore in sight; when a log floats by, we must cling to it. The meditation object is like that log, giving mindfulness something to cling to, rest on, and save its strength. Stay constantly aware without lapsing, knowing pleasantly, without hurry, without rushing. When knowing is established, the sphere of knowing -- the sphere of mindfulness -- draws pure energy to flow continuously through the brightness at its center. This pure energy drives the wholesome system, refining the elements within us to , and we are freed, moment by moment, from one dimension into the next.

Radiating loving-kindness: drawing on a mother's heart toward her child

Once we have done good for ourselves, we move on to benefiting other people and all beings, relying on (metta-dhamma), the wholesome system's tool for nurturing people and beings, by determining that love and genuine goodwill arise in the heart. May all beings be free from suffering and find , every one of them. May those who suffer greatly suffer less; may those who suffer little be entirely free of suffering and find happiness; may those with little happiness find more happiness; and may those who already have much happiness find even greater happiness still.

If we have not yet tasted the flavor of loving-kindness, we can draw on the heart of a mother toward her small child -- her love and goodwill -- as a model for this pure loving-kindness, then radiate this heart, brimming with metta, out to cover our own home, setting this wish with pure and genuine sincerity.

Radiating loving-kindness from home to the boundless universe

Loving-kindness shines through every atom of the atmosphere, and all people, beings, and things become clear and bright. We then expand this heart, brimming with metta, further outward to cover the whole village, then the district, the province, the country, and continue outward to every nation until it covers the entire world, making this world a crystal world, radiant, cool, clean, and pure. May all the earth-bound devas, tree devas, sky devas, heavenly beings of every celestial realm, the form and formless Brahma gods, and all beings in hell, as hungry ghosts, and as animals be radiant, cool, clean, and pure. May those who suffer greatly suffer less; may those who suffer little be entirely free of suffering and find happiness; may those with little happiness find more happiness; and may those with much happiness find even greater happiness still.

We then radiate this heart, brimming with metta, further out into the atmosphere of the cosmos, covering the countless great and small stars, and continuing outward across the ten-thousand world-elements, the hundred-thousand-koti universes, the boundless universe, letting our loving-kindness shine outward without limit. Our heart expands, opens, spacious and at ease, clear, cool, clean, pure, and radiant.

The stream of merit and stilling within the Triple Gem

When this light of loving-kindness shines into the hearts of people and beings, it can dissolve the stain of ill-will (patigha) that clouds them. The wholesome nature seizes this moment to settle layered within their hearts, drawing in the energy of merit to cleanse and purify their elements, benefiting them so they become pure and are freed continuously from one dimension to the next. We settle, still, within this radiant loving-kindness. The stream of merit continues pouring and flowing through the brightness of loving-kindness without pause, and we extend this pure merit-element to benefit all people, beings, and elements, dedicating this merit to arise for all people and beings: may all beings share in this merit we have well intended and performed, and be freed from suffering, finding happiness everywhere.

We gather our hearts to stop, gather to still, within this stream of merit that continues pouring and flowing, stilling in the midst of purity, letting merit refine our mind and our being to become clear, clean, and pure. We still ourselves within the Triple Gem -- within the Buddha Jewel, the Dhamma Jewel, and the Sangha Jewel. We must fuse ourselves with them into a single unity, never drifting away from the Triple Gem, for drifting away invites danger. Fusing into one with the Triple Gem brings safety, happiness, and success in every right and good aspiration.

Stilling within the refined body of our teachers, and making the resolve

As we still ourselves within the Sangha Jewel, within the most refined body of our great revered teachers -- Luang Pu, Luang Phor, and Khun Yai -- we fuse with them into a single unity. We appear radiant within them, and they appear radiant within us; both we and they appear radiant within Nibbana, within the Knower of boundless power. As we appear within Nibbana, every Lord Buddha, every Silent Buddha, and every Arahant takes the elements of our seeing, remembering, thinking, and knowing -- earth, water, wind, fire, space, and consciousness -- and refines them to clarity and purity, dissolving every stain of defilement completely, connecting us to streams of merit and fortune, and laying out the path ahead so that we may reap the fruits of life's success with ease.

Making the resolve for merit, glory, and the blueprint of success

While our teachers are refining our elements, we prostrate and beg their blessing, setting a to fix itself within this radiant sphere of merit, so that our entire path of building perfections is filled with wisdom paired with happiness and purity, and success in every right and good aspiration. We, the disciples, prostrate and beg for the merit, glory, power, and absolute authority of Nibbana throughout every element and every Dhamma, together with the perfections of Luang Pu, Luang Phor, and Khun Yai. May all this merit combine with whatever merit we ourselves have sincerely accumulated well since our very first life, through countless existences up to the present, becoming a sacred merit of immense power that refines our body, speech, mind, and every element -- seeing, remembering, thinking, knowing, earth, water, wind, fire, space, and consciousness -- to be radiant, cool, clean, and pure, freeing us from every calamity, every karmic result, every obstacle in life, dissolving greed, hatred, delusion, lust, ignorance, wrong view, and craving without residue.

May we gain the Dhamma-eye, penetrating fully into the of the Dhammakaya, accomplishing the three knowledges, the eight knowledges, the six higher powers, the four analytic insights, the eight liberations, and the fifteen conducts in full; may we have strong health and long life to build merit and perfections throughout our lives to the very end; may we have unfailing high spirits in building perfections, heading straight along the path to Nibbana, the ultimate end of the Dhamma. Wherever we travel, may we meet only good fortune and safety, be beloved of humans and devas, possess radiant wisdom that penetrates the Dhamma of the Lord Buddha fully; whatever business or work we undertake, may it flourish and prosper with results beyond imagining, gaining great wealth inexhaustible, enough to build the perfection of giving without limit.

When the time comes to close our eyes and leave this world, may we be born in the Tusita heaven, in the special merit realm of the great Bodhisattvas, and when we return to build perfections in the human world, may we be born into a family of right view, a crystal family, a Dhammakaya family, a model family of the world, a warm family, complete with the finest form, wealth, , praise, and the path, fruit, and Nibbana, together with knowledge of the Dhammakaya. May we have a sacred, vast sphere of merit able to recall past lives from birth, studying the Dhammakaya knowledge correctly and faithfully alongside Luang Pu, Luang Phor, and Khun Yai. May whatever unwholesome deeds we have committed carelessly in the past, through countless lives, never catch up with us or find opportunity to bear fruit -- may they be forgiven forever, and may we never commit new wrongdoing in body, speech, or mind. May all the merit we have sincerely accumulated well combine to produce sacred, powerful, wondrous results continuing without end from this moment until the ultimate end of the Dhamma, and may all these good wishes come to fruition for us all, by the boundless power of every Lord Buddha.

Closing chant

Phra Ajarn led the closing verse of homage to the Triple Gem to close the sitting: Sabbe Buddha... (the traditional Pali verse invoking the protective power of all Buddhas, Arahants, and the Triple Gem).