ความหมายDefinitionหลุดพ้น · vimutti"หลุดพ้น" ในความหมายกว้าง หมายถึงการปลดปล่อยตนจากสิ่งที่ครอบงำ เช่น หลุดพ้นจากธาตุปิดธาตุบังของอวิชชาที่ทำให้ไม่ฉลาด หลุดพ้นจากเบญจกามคุณหรือโลกามิสอันเป็นเหตุแห่งทุกข์ และหลุดพ้นจากอำนาจของอกุศล ซึ่งต้องอาศัยอินทรีย์ 5 และพละ 5 โดยต้องเห็นทุกข์โทษภัยของอกุศลก่อน หลุดพ้นไม่ได้หมายถึงการบรรลุเป็นพระอรหันต์ในคราวเดียว แต่เป็นการหลุดพ้นทีละเล็กละน้อยจากมิติหนึ่งไปสู่อีกมิติหนึ่งที่ละเอียดกว่า ทีละขั้น แต่ละครั้งที่หลุดพ้นเพียงเล็กน้อยนั้นก็คือหลุดพ้นแล้วเช่นกัน เป็นการค่อยๆ พาชีวิตไปสู่สิ่งที่ดีขึ้น ไปสู่การตรัสรู้และพระนิพพาน ผู้หลุดพ้นจากมลทินเครื่องเศร้าหมองทั้งปวงอย่างสมบูรณ์คือพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า และพระอรหันต์ ผู้สถิตอยู่ ณ อายตนะนิพพาน"Liberation" (lut phon) is used broadly, for freeing oneself from whatever holds one captive — liberation from the "covering, concealing element" of ignorance that keeps a person from being clever; liberation from the five strands of sensual pleasure that cause suffering; and liberation from the power of unwholesome states, which requires the five spiritual faculties and the five powers, and first requires seeing the danger in unwholesome states. Liberation does not mean becoming an Arahant all at once — it is "liberation from one dimension (มิติ) into another, subtler dimension," little bits at a time: each small release is itself liberation, step by step, carrying us toward a better life, toward enlightenment and Nibbana. Those who have liberated fully from every defiling stain are the Buddhas, the Pacceka Buddhas, and the Arahants, who abide in the Nibbana-sense-base.